Negenhonderdzevenendertig kolengestookte elektriciteitsopwekkingseenheden zouden langer in bedrijf kunnen blijven dan verwacht, terwijl datacenters eromheen blijven groeien. Volgens nieuw onderzoek dat op 10 november werd gepubliceerd Natuur Klimaatveranderingzou de mogelijke uitbreiding van hun activiteit kunnen resulteren in nog eens 1,96 miljard ton CO₂. Geschatte toekomstige emissies zeker, maar genoeg om een probleem aan de orde te stellen dat tot nu toe weinig aandacht heeft gekregen: de groei van de digitale infrastructuur zou ook de sluiting van oude kolencentrales kunnen vertragen.
Kunstmatige intelligentie heeft enorme hoeveelheden elektriciteit nodig, net als clouddiensten en andere bedrijven die in grote datacentra worden gehost. En als die vraag groeit in gebieden waar steenkool het elektriciteitsnet blijft voeden, kunnen bestaande centrales nog een economische reden vinden om open te blijven. Het door wetenschappers geïdentificeerde verband is statistisch en vereist verdere verificatie. Ondertussen proberen veel landen zichzelf te bevrijden van fossiele brandstoffen en de nieuwe digitale vraag zou de plannen kunnen bemoeilijken.
De meest efficiënte energiecentrales kunnen de centrales zijn die later sluiten
Wetenschappers van de Hong Kong University of Science and Technology in Guangzhou hebben een nogal merkwaardig resultaat ontdekt: het verband tussen nieuwe datacenters en een lagere kans op sluiting is vooral duidelijk in de meest efficiënte kolencentrales, die erin slagen elektriciteit te produceren door relatief minder brandstof te verbruiken en minder CO₂ te genereren voor elke eenheid energie.
Systemen die dankzij hun prestaties economisch competitiever kunnen zijn dan minder efficiënte systemen. Elektriciteitscentrales die steenkool beter benutten, hebben daardoor wellicht een betere kans om deze te blijven verbranden. Een tamelijk uniek perspectief, als je bedenkt dat het doel van de energietransitie juist zou zijn om er niet langer gebruik van te maken.
De door de onderzoekers veronderstelde reden betreft de groeiende vraag naar betrouwbare elektriciteit. Een datacenter moet servers, koelsystemen en andere apparatuur vrijwel ononderbroken laten draaien. Als het lokale elektriciteitsnet al over elektriciteitscentrales beschikt die energie kunnen leveren, kan de nieuwe vraag helpen deze economisch levensvatbaar te houden. Het bouwen van een nieuwe energie-infrastructuur kost immers tijd, terwijl servers vanaf dag één elektriciteit nodig hebben. En een efficiëntere kolencentrale stoot nog steeds CO₂ uit. Als het langer operationeel blijft, worden de emissies ook verlengd.
De verbinding met datacenters gebouwd na 2020
Om tot deze resultaten te komen, vergeleken Chenglin Li en zijn collega’s gegevens van 9.379 kolengestookte energieopwekkingseenheden en 9.031 datacentra verspreid over de hele wereld. Informatie over energiecentrales is ook afkomstig van de Global Coal Plant Tracker, terwijl informatie over de digitale infrastructuur afkomstig is van S&P Capital IQ Pro.
De auteurs gebruikten statistische modellen om de waarschijnlijkheid te onderzoeken dat de energiecentrales tijdens hun operationele levensduur zouden worden ontmanteld, waarbij ook rekening werd gehouden met de technische kenmerken en economische omstandigheden van de verschillende landen. Vervolgens onderscheidden ze de datacenters op basis van de periode van ingebruikname: vóór 2006, tussen 2006 en 2015, van 2016 tot 2019 en uiteindelijk van 2020 tot 2024. Het significante verschil blijkt uit de laatste periode.
De energiecentrales die het meest zijn blootgesteld aan datacenters en die tussen 2020 en 2024 in bedrijf zijn genomen, laten een lagere kans op sluiting zien. De link is vooral sterk voor grotere digitale infrastructuren, waaronder infrastructuur die zich richt op clouddiensten en grootschalige computertaken.
De onderzoekers berekenden dat een toename van de blootstelling aan nieuwe datacenters met één standaardafwijking gepaard gaat met een verlenging van de geschatte operationele levensduur van de centrales met ongeveer 1,7%. Een ogenschijnlijk bescheiden percentage. Maar we hebben het over centrales die tientallen jaren kunnen functioneren: zelfs een paar maanden extra activiteit, vermenigvuldigd met honderden eenheden, betekent dat er meer steenkool wordt verbrand en dat er meer CO₂ in de atmosfeer terechtkomt.
Het onderzoek houdt rekening met de geografische nabijheid en andere kenmerken van het elektriciteitssysteem, zonder te kunnen vaststellen dat elk datacenter rechtstreeks van stroom wordt voorzien door de dichtstbijzijnde energiecentrale. Bovendien omvat de steekproef verschillende categorieën digitale infrastructuren, waaronder die welke niet specifiek voor kunstmatige intelligentie bedoeld zijn. Het fenomeen betreft dus een bredere sector, waarvan de groei echter een nieuwe impuls heeft gekregen door AI.
Bijna 2 miljard ton CO₂: het aantal uitgestelde sluitingen
Voor de 937 kolengestookte eenheden die aan de nieuwe datacentra werden blootgesteld, schatten de onderzoekers de emissies die zouden kunnen voortvloeien uit een langere exploitatieperiode, rekening houdend met de periode vanaf 2025 tot hun definitieve ontmanteling. Het centrale resultaat is 1,96 miljard ton extra CO₂, met een 95% betrouwbaarheidsinterval van 1,01 tot 2,92 miljard ton.
Het cijfer komt uit een model dat rekening houdt met de levensduur van de systemen en hun mogelijke toekomstige elektriciteitsproductie. In het hoofdscenario gaan de onderzoekers uit van een operationele referentielevensduur van 40 jaar en een productietrend die consistent is met klimaatpaden die een opwarming van de aarde van minder dan 2°C voorspellen.
Die bijna twee miljard ton vertegenwoordigen dus een projectie van de extra emissies die gepaard gaan met de mogelijke vertraging van de sluitingen. De waargenomen gegevens zijn de lagere kans op ontmanteling van de energiecentrales die zijn blootgesteld aan de nieuwe datacenters; toekomstige emissies zijn de gevolgen die via het model worden geschat.
Zelfs zonder ook maar één nieuwe kolencentrale te bouwen, kan het langer laten draaien van bestaande centrales drukken op het emissiebudget. En het is een consequentie die het risico loopt over het hoofd te worden gezien als we het hebben over het energieverbruik van de digitale sector, omdat we ons alleen richten op de elektriciteit die nodig is om de servers te laten draaien.
Datacenters verbruiken steeds meer elektriciteit en netwerken moeten gelijke tred houden
Ook de cijfers uit de digitale sector maken dit onderzoek bijzonder actueel. Volgens het Key Questions on Energy and AI-rapport, dat in april 2026 door het Internationaal Energieagentschap werd gepubliceerd, is het mondiale elektriciteitsverbruik in datacenters in 2025 met 17% gestegen.
Die van infrastructuren die specifiek gericht zijn op kunstmatige intelligentie zijn met maar liefst 50% gegroeid. In het centrale scenario van het Agentschap zou het mondiale elektriciteitsverbruik door datacentra stijgen van 485 terawattuur in 2025 naar ongeveer 950 terawattuur in 2030. Bijna een verdubbeling in vijf jaar, wat neerkomt op ongeveer 3% van de mondiale elektriciteitsvraag.
Er is echter een timingprobleem. Het bouwen van nieuwe hernieuwbare centrales, het versterken van transmissienetwerken, het installeren van opslagsystemen en het verkrijgen van de benodigde vergunningen duurt jaren. Ondertussen worden er nog steeds datacenters gebouwd en hebben ze energie nodig om te kunnen functioneren. Waar het elektriciteitssysteem nog afhankelijk is van fossiele brandstoffen, kan een deel van de extra vraag dus door bestaande elektriciteitscentrales worden opgevangen. En als deze energiecentrales zouden worden gesloten, zou de nieuwe eis kunnen helpen de programma’s te wijzigen.
Het Internationaal Energieagentschap voorspelt dat hernieuwbare energiebronnen een groot deel van de groei van de digitale consumptie zullen dekken, maar dat steenkool en gas een belangrijke rol zullen blijven spelen. In het Energy and AI-rapport schat het Agentschap dat ze samen meer dan 40% van de extra elektriciteitsvraag van datacenters tot 2030 zouden kunnen dekken. In sommige landen dreigt de race om nieuwe digitale infrastructuren daarom sneller te verlopen dan de transformatie van het energiesysteem dat deze infrastructuren zou moeten aandrijven. En kolencentrales zouden van deze verkeerde uitlijning kunnen profiteren.
De digitale toekomst hangt ook af van de energie die deze aandrijft
De uitbreiding van datacenters kan uiteraard verschillende paden volgen. Nieuwe duurzame capaciteit, opslagsystemen en adequate elektriciteitsnetwerken kunnen helpen aan de vraag te voldoen zonder het gebruik van fossiele brandstoffen te verlengen. De keuze van de gebieden waarin nieuwe verwerkingscentra moeten worden gebouwd, wordt ook belangrijk.
Dan is er nog een aspect dat vaak ontsnapt als grote technologiebedrijven aankondigen dat ze hernieuwbare energie gebruiken: het kopen van schone elektriciteit via een contract garandeert niet dat het datacenter op elk moment van de dag uitsluitend door hernieuwbare bronnen wordt aangedreven.
Een exploitant kan overeenkomsten sluiten om hernieuwbare productie in te kopen of te financieren, terwijl het elektriciteitsnet waarop hij is aangesloten ook gebruik blijft maken van steenkool of gas. In feite maakt het Internationaal Energieagentschap zelf onderscheid tussen de elektriciteit die fysiek wordt verbruikt door digitale infrastructuren en de elektriciteit die daaraan wordt toegeschreven via commerciële overeenkomsten.
Volgens de auteurs van het onderzoek moet de groei van datacentra daarom ook in aanmerking worden genomen in decarbonisatieprogramma’s en in de ontmantelingskalenders van kolencentrales. Een sector die zijn vraag naar elektriciteit snel verhoogt, kan van invloed zijn op de energiekeuzes van de gebieden waarin hij zich bevindt. Naarmate er steeds krachtigere servers worden ontworpen, kunnen kolencentrales nog een paar maanden blijven draaien. Kunstmatige intelligentie racet naar de toekomst. Een deel van de elektriciteit die het aandrijft, dreigt ver achter te blijven.
