De Europese Unie bekritiseert Italië al jaren vanwege de verschrikkelijke kwaliteit van de gegevens in het hele gebied van de Povlakte. En dat niet alleen: in ons land zijn al twee vonnissen uitgesproken door het EU-Hof van Justitie wegens smog in het Po-bekken en staat er een nieuwe aanmaning klaar.
Maar in het licht van dit scenario voorziet de regering van Meloni in de begrotingswet een bezuiniging van 75 procent op de structuurfondsen die bedoeld zijn voor investeringen ter verbetering van de luchtkwaliteit, op een moment dat onder andere de eerste concrete resultaten zichtbaar worden.
Kortom, van 2026 tot 2028 zou de financiering die bestemd was voor de regio’s van de Povlakte vrijwel worden geëlimineerd, waarbij een mogelijke verhoging vanaf 2029 zou worden uitgesteld. Een besluit dat het risico inhoudt dat de regionale plannen tegen smog ernstig in gevaar worden gebracht en dat Italië zich verder zal distantiëren van de naleving van de Europese grenzen, juist in een gebied dat historisch gezien tot de meest vervuilde van het continent behoort.
Die kleine verbeteringen die aan dovemansoren gericht zullen zijn
Ondanks ongunstige structurele omstandigheden zoals de hoge bevolkingsdichtheid en de gesloten geografische structuur was er de afgelopen jaren iets in beweging gekomen. Volgens gegevens van Legambiente zou 2025 voor Veneto bijvoorbeeld kunnen eindigen zonder dat de limiet van 35 dagen PM10-overschrijdingen in de meeste controle-eenheden wordt overschreden: een resultaat dat al twintig jaar niet meer is waargenomen. Zelfs in Lombardije vertoont de trend tekenen van verbetering, zij het broos, terwijl in Piemonte en Emilia-Romagna de maatregelen op het gebied van mobiliteit, landbouw en energie-efficiëntie langzaam hun vruchten afwerpen.
Maar juist nu kiest de regering ervoor een stap terug te doen, waardoor de gebieden die het meest aan luchtverontreiniging zijn blootgesteld, zonder hulpbronnen achterblijven. Een kortzichtige zet die Italië niet alleen blootstelt aan het risico van nieuwe Europese inbreukprocedures en mogelijke sancties, maar die bovenal de bescherming van de volksgezondheid overschaduwt.
De cijfers spreken duidelijk. Volgens de meest recente gegevens van het Europees Milieuagentschap veroorzaakte PM2,5 in 2023 ongeveer 238 duizend voortijdige sterfgevallen in Europa, waarvan 43 duizend alleen al in Italië, grotendeels geconcentreerd in de Povlakte. Een negatieve plaat die blijft wegen als een rotsblok.
Voor de milieuorganisatie staat het terugdringen van de middelen in dit stadium gelijk aan het wegnemen van zuurstof uit gebieden die eindelijk van koers veranderden. Zonder voldoende middelen dreigen veel geplande acties te worden teruggeschroefd of geannuleerd, met ernstige gevolgen voor zowel de volksgezondheid als voor de aanpassing van Italië aan de Europese normen.
Het beeld wordt zelfs nog zorgwekkender als het in de Europese context wordt geplaatst, waar Italië een van de landen is die aandringen op het vertragen van de stop op gasboilers en de implementatie van de ‘Groene Huizen’-richtlijn, zonder echter een geloofwaardig implementatieplan te presenteren. Een ommekeer die in de tegenovergestelde richting gaat vergeleken met wetenschappelijke indicaties en internationale afspraken over het klimaat.
“Het in gevaar brengen van de gezondheid van de burgers van het Po-bekken is op dit moment een grote vergissing en het bezuinigen op hulpbronnen, terwijl uit de eerste resultaten blijkt dat investeren in de luchtkwaliteit werkt en dat we ingrijpender maatregelen moeten nemen in de transport-, landbouw- en huishoudelijke verwarmingssectoren, een onverantwoordelijke daad is die de gezondheid van 25 miljoen burgers van het Po-bekken in gevaar brengt. Het land heeft voortdurende, zekere en vooruitziende investeringen nodig. Wij zijn bereid om, samen met de regionale comités, onze stem krachtig te laten horen. Luchtkwaliteit die niet voldoet aan de wettelijke limieten is eerder een gezondheidsprobleem dan een milieuprobleem“, besluit Legambiente, die het Parlement vraagt om onmiddellijk de middelen te herstellen waarin het MASE-directiedecreet van juli 2024 voorziet en een van de meest cruciale fronten voor de gezondheid en het concurrentievermogen van het land niet op te geven, en de regering uitnodigt om een serieuze discussie met de regio’s aan te gaan en de luchtkwaliteit te beschouwen als een nationale prioriteit die niet kan worden uitgesteld, en niet als een kostenpost die moet worden opgeofferd, die alleen met voortdurend beleid, bepaalde middelen en effectieve coördinatie tussen de staat, regio’s en gemeenten mogelijk zal zijn de burgers te garanderen een milieu, gezondere en leefbaardere steden.
