Iedereen die Teotihuacan minstens één keer heeft bezocht, in het hart van centraal Mexico, kent de visuele kracht van de monumentale piramides, lange stenen lanen en muurschilderingen die nog steeds levendig van kleur zijn. Toch blijft er achter de majesteit van deze archeologische vindplaats een open vraag bestaan: welke taal spraken de bewoners?
Een nieuwe studie van de Universiteit van Kopenhagen, gepubliceerd in het tijdschrift Huidige antropologieprobeer een antwoord te geven. De twee onderzoekers, Christopher Helmke en Magnus Pharao Hansen, beweren dat de symbolen die zichtbaar zijn op muurschilderingen en keramiek niet alleen maar grafische of decoratieve elementen zijn. Na zorgvuldige analyse geloven ze dat het gestructureerde taalkundige tekens zijn, vergelijkbaar met de schrijfsystemen die al bekend zijn in Meso-Amerika, zoals die van de Maya’s. En volgens hun interpretatie zouden die symbolen sporen bevatten van een oude taal, behorend tot de Uto-Azteekse talengroep, dat wil zeggen, dezelfde familie waartoe het Nahuatl behoort, die vandaag de dag nog steeds in verschillende regio’s van Mexico wordt gesproken.
De onderzoekers legden uit dat als deze hypothese werd bevestigd, ze niet alleen een tot nu toe onbekend schrijfsysteem zouden hebben geïdentificeerd, maar mogelijk ook licht zouden hebben geworpen op een van de meest complexe raadsels van de Meso-Amerikaanse archeologie: de taalkundige en culturele identiteit van de inwoners van Teotihuacan.
Teotihuacan, de stemloze stad, vertelt misschien eindelijk haar verhaal
Teotihuacan, gesticht rond 100 voor Christus, beleefde ruim zes eeuwen lang een periode van maximale pracht, met tot wel 125.000 inwoners. De invloed van de stad strekte zich uit tot ver buiten de Vallei van Mexico, en om deze reden hebben geleerden het vaak het ‘Rome van Amerika’ genoemd.
In tegenstelling tot de Maya’s of Azteken lieten de inwoners van Teotihuacan echter geen herkenbare codes of geschreven teksten na. De symbolen die de gebouwen en objecten van de stad versieren – afbeeldingen van jaguars, vogels, geometrische figuren – worden lange tijd beschouwd als religieuze of esthetische symbolen, zonder echte taalkundige inhoud.
In plaats daarvan merkten Helmke en Pharao Hansen op dat deze tekens sleutelelementen delen met andere Meso-Amerikaanse schrijfsystemen, waaronder het gebruik van logogrammen (tekens die woorden vertegenwoordigen) en het rebusprincipe, waarbij beelden worden gecombineerd om complexe geluiden of concepten te creëren.
In hun onderzoek introduceren de twee onderzoekers ook het concept van ‘dubbele spelling’: het is een techniek die door schriftgeleerden wordt gebruikt om een betekenis of een geluid te versterken door de herhaling of naast elkaar plaatsen van soortgelijke symbolen. Ze zeggen dat dit kenmerk suggereert dat het systeem veel geavanceerder was dan eerder werd gedacht, en stevig geworteld was in een gesproken taal.
De echte nieuwigheid van het onderzoek betreft de taal die achter deze symbolen verborgen zit. De twee auteurs leggen uit dat het volgens hun analyses een zeer oude variant van een Uto-Azteekse taal zou zijn, niet gedocumenteerd in geschreven vorm maar hersteld door taalkundig reconstructiewerk. Deze taal zou een directe voorouder kunnen zijn van het Nahuatl, de taal die door de Azteken werd gesproken, maar ook van Cora en Huichol, die nog steeds in sommige regio’s van West-Mexico worden gebruikt.
Farao Hansen wees erop dat tot nu toe niemand had geprobeerd deze tekens te interpreteren in een taal die consistent was met de historische periode van Teotihuacan, en dat ook nooit was aangetoond dat sommige logogrammen een fonetische waarde hadden die toepasbaar was in verschillende contexten. Hun methode zou daarom bestaan uit het reconstrueren van de verloren taal op basis van historische en taalkundige gegevens, en deze vervolgens toepassen op het ontcijferen van symbolen.
Helmke maakte duidelijk dat het lezen van deze teksten in een moderne taal misleidend zou zijn, net zoals het verkeerd zou zijn om te proberen oude Scandinavische runen te interpreteren met het hedendaagse Deens. Om deze reden hebben de twee geleerden een benadering gekozen die dichter bij de oorspronkelijke context ligt, die zij definiëren als “taalkundige archeologie”.
Nieuwe hypothesen over de Azteken: wat als ze de directe afstammelingen waren van de Teotihuacanen?
Tot nu toe werd altijd aangenomen dat Nahuatl-sprekers – net als de Azteken – na het einde van Teotihuacan in de Vallei van Mexico arriveerden en een nu verlaten gebied bezetten. Dit nieuwe onderzoek trekt dat idee echter in twijfel.
Volgens Helmke en Pharao Hansen is er taalkundige continuïteit tussen Teotihuacan en daaropvolgende Nahua-culturen. Als de hypothese juist blijkt te zijn, zouden de Azteken niet “later” zijn gearriveerd, maar zouden ze directe erfgenamen zijn van de Teotihuacan-beschaving, en zou het Nahuatl zich precies vanuit die verloren taal kunnen hebben ontwikkeld.
Dit perspectief zou de historische visie van het Meso-Amerikaanse gebied radicaal veranderen, waardoor het oorsprongspunt van een van de meest wijdverspreide moedertalen eeuwen terug zou worden verplaatst in vergelijking met wat eerder werd gedacht.
De onderzoekers geven toe dat het beschikbare materiaal nog beperkt is. De geschreven teksten zijn kort, vaak geïsoleerd en moeilijk met elkaar te vergelijken. Het zou essentieel zijn, zo leggen ze uit, om dezelfde symbolen te vinden die in meerdere contexten worden gebruikt, om de hypothese verder te versterken.
Het onderzoek heeft al grote belangstelling gewekt in de academische gemeenschap. De twee onderzoekers hebben hun voornemen kenbaar gemaakt om workshops en interdisciplinaire samenwerkingen te organiseren, waarbij wetenschappers op het gebied van epigrafie, historische taalkunde en archeologie betrokken zullen zijn.
Volgens wat zij uitleggen, is het doel niet zozeer om een definitieve waarheid te bieden, maar om een werkmethode voor te stellen die door andere experts kan worden overgenomen en uitgebreid, om tot een beter begrip van het Teotihuacan-schrift te komen.
Hoewel ze erkennen dat een groot deel van het systeem nog moet worden ontcijferd, wijzen ze erop dat dit een van de meest veelbelovende sleutels zou kunnen zijn om rechtstreeks toegang te krijgen tot de stem van de oude Teotihuacanen – een stem die eeuwenlang stil was gebleven en die nu weer te horen was.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
