Een nieuwe test uitgevoerd in Zwitserland brengt een steeds wijdverspreide en moeilijk te beheersen vorm van milieuverontreiniging terug naar het middelpunt van het debat: die van PFAS. De analyses, uitgevoerd op volle melk, brachten de aanwezigheid van deze stoffen in alle onderzochte monsters aan het licht, zonder uitzonderingen, inclusief die van de biologische productie.
Maar de belangrijkste gegevens uit het onderzoek betreffen niet zozeer de verschillen tussen individuele producten, maar veeleer de uniformiteit ervan: ongeacht de productiemethode zijn sporen van PFAS aanwezig, een teken van vervuiling die niet zijn oorsprong vindt in de voedselketen in strikte zin, maar in de omgeving waarin deze zich ontwikkelt.
Dit is een resultaat dat enerzijds deskundigen uit de industrie niet verbaast, die zich steeds meer bewust zijn van de wijdverbreide verspreiding van deze verbindingen; aan de andere kant versterkt het de aandacht voor een kwestie die de afgelopen jaren is uitgegroeid van een technische kwestie tot een probleem van publiek, gezondheids- en politiek belang.
PFAS worden nu zelfs beschouwd als ‘alomtegenwoordige’ verontreinigende stoffen, die zich kunnen ophopen in de bodem, het water en de voedselketen. En hun aanwezigheid in melk, een voedsel dat dagelijks wordt geconsumeerd, vertegenwoordigt een verder teken van hun systemische verspreiding in het milieu. Een gegeven dat absoluut niet onderschat mag worden.
Wat zijn PFAS
Voor degenen die ze nog niet kennen: PFAS (perfluoralkyl- en polyfluoralkylstoffen) zijn een grote familie van chemische verbindingen die al tientallen jaren worden gebruikt vanwege hun weerstandseigenschappen tegen vet, water en hitte. Ze zijn te vinden in tal van industriële en consumentenproducten, waarvan waarschijnlijk pannen met antiaanbaklaag het bekendste voorbeeld zijn.
Hun belangrijkste kenmerk is persistentie: ze worden zeer langzaam afgebroken en hebben de neiging zich op te hopen in het milieu, de bodem en het water. Van hieruit kunnen ze de voedselketen betreden.
Maar naast het milieuprobleem is er ook een volksgezondheidsprobleem: sommige moleculen zoals PFOS en PFOA zijn in verband gebracht met mogelijke negatieve effecten op het lichaam, waaronder potentiële kankerverwekkende risico’s en schade aan de ontwikkeling van de foetus. Voor veel andere varianten zijn er nog onderzoeken gaande, maar het beschikbare bewijsmateriaal is al zorgwekkend genoeg.
De testresultaten
In de Zwitserse laboratoriumtest werden sporen van PFOS en trifluorazijnzuur (TFA) gedetecteerd in alle 15 geanalyseerde pakken volle melk, gekocht in de grootschalige detailhandel.
Er bestaan verschillen tussen monsters, maar de centrale gegevens zijn, zoals reeds vermeld, de algemene verspreiding: de aanwezigheid betreft niet één enkel merk of productiemethode, maar weerspiegelt een inmiddels wijdverbreide milieuverontreiniging.
En zelfs biologische melk bevat sporen van deze stoffen, een resultaat dat consistent is met het feit dat PFAS niet direct afhankelijk zijn van de landbouwmethode, maar van de omgeving waarin de productie plaatsvindt: bodem, water en voer.
Biologisch blijft echter een geldige keuze voor veel aspecten die verband houden met duurzaamheid, landbouwbeheer en de algemene kwaliteit van de productie. Het onderwerp PFAS past op een ander niveau: dat van de wijdverbreide vervuiling, waarvoor bredere en meer structurele interventies nodig zijn.
Momenteel hebben noch Zwitserland, noch de Europese Unie alomvattende, gedefinieerde limieten voor PFAS in melk. Op Europees niveau worden drempelwaarden voor een aantal specifieke stoffen besproken, maar de regelgeving is nog in ontwikkeling. Er moet echter worden onderstreept dat geen van de in de test geanalyseerde monsters de voorgestelde limieten voor sommige moleculen zou hebben overschreden, een teken dat we het hebben over lage, maar nog steeds detecteerbare concentraties.
@K-Tipp
En in Italië?
Het is aannemelijk dat een soortgelijke situatie ook Italië zou kunnen treffen, althans in termen van wijdverbreide aanwezigheid in het milieu. Zoals we allemaal weten, heeft ons land in sommige delen van het Noorden al te maken gehad met gevallen van PFAS-besmetting in het water, wat heeft geleid tot specifieke onderzoeken en monitoring.
Wat betreft melk en voedsel in het algemeen zijn de systematische openbare gegevens echter nog steeds beperkt in vergelijking met andere Europese landen. Dit maakt een alomvattende beoordeling op nationale schaal moeilijk.
Het onderwerp wordt nu erkend als een Europese en mondiale prioriteit: of dit zich vertaalt in bredere controles en strengere regelgeving, zelfs in Italië, is de echte vraag die nog openstaat.
