Voordat pinda’s en amandelen in de achttiende eeuw in de Verenigde Staten arriveerden, lagen er al eikels op de tafels van indianen, die zojuist door de Angelsaksische pers lijken te zijn ‘herontdekt’. The Washington Post bericht over recepten die als paddenstoelen uit de grond schieten in blogs en kookboeken, The Independent promoot ze als een superfood vol antioxidanten, terwijl in Ogliastra het nieuws voor enige verbijstering zou hebben gezorgd, aangezien daar tot halverwege de twintigste eeuw brood werd gemaakt met eikels.
Wat zit er werkelijk in een eikel
De meest geciteerde cijfers zijn afkomstig uit de voedingstabellen van de Universitaire Ziekenhuizen van Ohio. Eén ons rauwe eikels, ongeveer 28 gram, levert 110 calorieën, 153 milligram kalium en iets minder dan twee gram eiwit. Er zijn ook mangaan (0,38 mg), foliumzuur (ongeveer 25 microgram) en vitamine B6 (0,15 mg), terwijl van de bijna 7 gram vet er meer dan 4 enkelvoudig onverzadigd zijn. Vitamine A, een van de antioxidanten van de vrucht, verschijnt in weinig meer dan symbolische doses.
De literatuur is het eens over het vetprofiel. Een recensie gepubliceerd in augustus in het tijdschrift Foods, geschreven door onderzoekers van de Universiteit van Osijek, in Kroatië, herinnert eraan dat oliezuur (dezelfde die olijfolie beroemd heeft gemaakt) ongeveer 70% van de totale vetzuren uitmaakt. Omega-3, dat door de Britse pers wordt voorgesteld als bondgenoten van de hersenen, fungeert in plaats daarvan als extraatje, omdat alfa-linoleenzuur varieert tussen 0,27 en 8,5%, afhankelijk van de soort. In eikelolie zitten ook tocoferolen, d.w.z. vitamine E, fytosterolen en carotenoïden. De auteurs zelf staken echter hun hand naar voren, aangezien geen enkele gecontroleerde studie ooit alleen eikelolie heeft getest, en de voordelen die aan de lipiden worden toegeschreven voorlopig hypothetisch blijven, afgeleid van onderzoek naar andere voedingsmiddelen.
Enkele meer substantiële gegevens hebben betrekking op meel. Een onderzoek uit 2025 naar Engelse eiken eikels herinnert eraan dat het glutenvrij is en rijk aan vezels, tussen 13 en 52% van het droge gewicht, en dat het, wanneer het wordt geroosterd en omgezet in een koffiesurrogaat, een goede antioxiderende werking behoudt, met polycyclische aromatische koolwaterstoffen onder de veiligheidsdrempels. En nogmaals: een klein klinisch onderzoek uit 2022 bij patiënten met type 2-diabetes registreerde een gematigde verbetering van het geglycosyleerd hemoglobine na acht weken lang eikelmeelmuffins te hebben geconsumeerd.
De knoop van tannines
Als niemand in het stadion van de eikels kauwt, zoals bijvoorbeeld gebeurt met lupines, pinda’s en bruscolini, ligt de fout bij de tannines, bittere en samentrekkende polyfenolen die rijk zijn aan rauw fruit. The Independent schrijft dat ze in grote hoeveelheden de nieren beschadigen, hoewel de bron die zij linkt een veterinaire klinische casus is die in 2021 in het Canadian Veterinary Journal is gepubliceerd en waarin de patiënt een hond was. Wat mensen betreft, spreekt het in de vorige paragraaf aangehaalde Osijek-overzicht over een lagere verteerbaarheid van eiwitten en een verminderde opname van mineralen, en voegt eraan toe dat het allergene potentieel weinig is onderzocht. Het goede nieuws is dat tannines oplossen in water, dus zowel door weken als herhaaldelijk koken worden ze geëlimineerd, op voorwaarde dat je tijd en geduld hebt. Diëtiste Makayla Meixner, geraadpleegd door Healthline, raadt in dit verband aan om bruine eikels te kiezen met de dop er nog aan, omdat de groene onrijp zijn en meer vol tannines zitten.
Het kleibrood van Ogliastra
Op Sardinië was het probleem opgelost met een methode die tegenwoordig veel voedingsdeskundigen zou choqueren. In de gemeenten Baunei, Urzulei en Talana werd, zoals gerapporteerd in een document van het Forestas Agency, eikelmeel gemengd met as en ijzerrijke klei, waardoor het looizuur werd geneutraliseerd. De in dezelfde tekst aangehaalde analyses bevestigen dat klei de tannines daadwerkelijk afbreekt. Al halverwege de twintigste eeuw merkte de geograaf Osvaldo Baldacci in een onderzoek naar de praktijk van geofagie (het opzettelijk eten van aarde en klei) op Sardinië op dat de gewoonte nu alleen op bepaalde dagen van het jaar overleefde. Tegenwoordig probeert onderzoek de eikel weer op tafel te brengen: met het PRIMA-programma, gesteund door de Europese Unie, werd het MEDACORNET-project geboren, dat, zoals de naam al zegt, de eikel wil redden als een traditioneel mediterraan superfood. Het consortium brengt partners uit Portugal, Spanje, Italië, Kroatië, Türkiye, Tunesië, Algerije en Marokko samen.
