Het verhaal van de Spix’ ara (Cyanospsitta spixii), toch al kwetsbaar en gehavend, krijgt te maken met een nieuwe klap. De elf nog vrije exemplaren van de Braziliaanse caatinga werden positief bevonden voor het centovirus, een ongeneeslijke ziekte die, met brekende veren en verzwakte snavels, vaak tot de dood leidt. Dit werd bevestigd door de Braziliaanse autoriteiten na de hervanging van de dieren in de dorre gebieden van Bahia, waar sinds 2020 pogingen worden ondernomen om de soort in het wild nieuw leven in te blazen.
Jarenlang hadden deze vrijlatingen een hoop nieuw leven ingeblazen die als onmogelijk werd beschouwd: een officieel uitgestorven vogel in het wild zien terugkeren naar de vlucht. Nu hangt die hoop opnieuw aan een steeds dunner draadje.
Een ziekte zonder genezing die een hele natuurbehoudsstrategie ondermijnt
Het Circovirus vormt geen risico voor de mens, maar voor de psittacines is het een meedogenloze tegenstander. Het tast veren en snavel aan, belemmert bewegingen, neemt energie en autonomie weg. En het is juist deze kwetsbaarheid die de besmetting dramatisch maakt: de Spix-ara bestaat uit een handvol individuen, met een toch al zeer smalle genetische basis.
Het virus stopte niet bij gratis exemplaren. In het kweekcentrum van Bahia testten nog eens eenentwintig individuen positief, een getal dat enorm weegt als je bedenkt dat er nog maar negentig in de wereld overblijven, bijna allemaal in gevangenschap. Dit is voldoende om te begrijpen hoe een enkele uitbraak kan veranderen in een aardbeving.
Slechte hygiëne en ontbrekende bescherming
De ICMBio-inspecteurs beschreven een beeld dat niemand zou willen aantreffen in een structuur gewijd aan de bescherming van een soort die op de rand van instorting staat. Ze meldden vuile voerbakken, hokken die nooit regelmatig werden schoongemaakt en personeel zonder minimale bescherming.
Een situatie die als “zeer ernstig” wordt beschouwd en die het BlueSky-centrum een boete van 1,8 miljoen reai heeft gekost. Er blijven twijfels en vragen bestaan: waar komt het virus vandaan? En bovenal: in hoeverre werden de omstandigheden begunstigd die onberispelijk hadden moeten zijn?
Deze noodsituatie op gezondheidsgebied komt in een toch al gespannen klimaat. In 2024 beëindigde Brazilië de samenwerking met ACTP, de Duitse vereniging die de meerderheid van de Spix-ara’s in gevangenschap houdt.
De splitsing kwam voort uit een controversieel besluit: de ongeoorloofde verkoop van zesentwintig vogels aan een particuliere Indiase dierentuin. Dit werd ook gevolgd door het afscheid van de Zuid-Afrikaanse bioloog Cromwell Purchase, centrale figuur van het BlueSky-project, die het land verliet en de autoriteiten ervan beschuldigde de ararinha’s, zoals de ara van Spix in Brazilië wordt genoemd, te willen ‘opofferen’. Het is een klimaat van gekruiste vermoedens dat zeker niet helpt bij een soort die in plaats daarvan totale samenwerking nodig heeft.
Nieuwe barrières, isolatie en een draad van hoop
De afgelopen dagen heeft het BlueSky-centrum gezonde exemplaren van positieve gescheiden, gezondheidsprotocollen versterkt en barrières opgeworpen om elke uitwisseling tussen vrije en gevangen individuen te voorkomen. Het is een race tegen de klok terwijl je elk signaal, zelfs het kleinste, in de gaten houdt. Ondanks de diagnose, zeggen de technici, blijven de elf door het virus getroffen personen vliegen met energie en normaal eten. Het is een detail dat een licht laat schijnen midden in de mist, ook al is het niet genoeg om te zeggen hoe het zal eindigen.
De Spix’ ara was al een keer uit het wild verdwenen. Zijn terugkeer leek een wonder, gebouwd in stilte, met jaren van werk en ongelooflijke vasthoudendheid. Vandaag dreigt dat wonder opnieuw te breken, opgehangen aan de vleugels van elf vogels die strijden tegen een onzichtbare vijand.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
