Decennia lang is ons verteld dat de moderne landbouw zonder chemische meststoffen niet zou kunnen overleven. Wat als het niet zo was? Wat als de oplossing onder onze voeten lag, onzichtbaar, stil, natuurlijk?
Het verhaal van Mariangela Hungria begint hier: vanuit het geloof dat de aarde veel meer kan dan we ons voorstellen. Als Braziliaanse microbioloog bestudeert ze al ruim veertig jaar de biologische stikstofbinding, een natuurlijk proces waardoor planten zichzelf kunnen voeden zonder afhankelijk te zijn van synthetische meststoffen. Een werk dat haar vandaag de Wereldvoedselprijs opleverde, beschouwd als de “Nobel van de landbouw”.
En nee, het is geen laboratoriumvondst die in een la ligt opgesloten. Het is een revolutie die al gaande is.
Hoe biologische stikstoffixatie werkt
Stikstof is essentieel voor de groei van planten. Het probleem is dat wat in de lucht aanwezig is – ondanks dat het zeer overvloedig is – niet direct door gewassen kan worden gebruikt. Om deze reden maakt de industriële landbouw al tientallen jaren gebruik van synthetische stikstofmeststoffen, geproduceerd met enorme hoeveelheden energie en fossiele brandstoffen.
Dit is waar biologische stikstofbinding een rol speelt. Sommige bodembacteriën, zoals Bradyrhizobium zij Azospirallumzijn in staat een symbiose tot stand te brengen met de wortels van planten. In de praktijk zetten ze stikstof uit de lucht om in een opneembare vorm. De wortels herbergen deze micro-organismen in kleine knobbeltjes en krijgen in ruil daarvoor voeding. Het is een perfecte samenwerking, ontwikkeld door de natuur lang vóór de chemische industrie.
Mariangela Hungria, die sinds 1982 bij Embrapa Soja werkt, heeft microbiële inoculanten ontwikkeld en geperfectioneerd die dit proces op grote schaal betrouwbaar kunnen maken. Resultaat? Minder kunstmest, minder uitstoot en minder kosten voor boeren.
En er is nog een cruciaal aspect: stikstofmeststoffen stoten lachgas uit, een veel krachtiger broeikasgas dan koolstofdioxide. Het terugdringen van het gebruik ervan betekent dat er direct actie wordt ondernomen tegen de klimaatcrisis. We hebben het niet over theorie. In Brazilië worden deze technologieën toegepast op ruim 40 miljoen hectare, vooral in de sojateelt. Een enorme verandering.
In de jaren tachtig produceerde Brazilië ongeveer 15 miljoen ton sojabonen. Tegenwoordig zijn dat er meer dan 170 miljoen. Een indrukwekkende sprong. En nee, dit werd niet bereikt door alleen maar meer kunstmest en pesticiden te gebruiken. De verspreiding van biologische stikstofbinding heeft een centrale rol gespeeld, waardoor de opbrengsten konden worden verhoogd zonder de impact op het milieu te vergroten.
Dit betekent minder afhankelijkheid van energie-intensieve inputs, minder emissies die verband houden met de industriële productie en economische besparingen die in totaal miljarden dollars waard zijn voor de Braziliaanse landbouwsector. Het is een concreet bewijs dat duurzaamheid en productiviteit geen vijanden zijn. Ze kunnen samen op pad, als we investeren in publiek onderzoek en bodemkunde.
De Wereldvoedselprijs en de boodschap aan de wereld
In 2025 ontving Mariangela Hungria de Wereldvoedselprijs en werd daarmee de eerste Braziliaanse vrouw die deze erkenning kreeg. Een prijs die niet alleen een wetenschappelijke carrière viert, maar ook een visie: het bouwen van veerkrachtiger landbouwsystemen, minder afhankelijk van fossiele brandstoffen en meer in harmonie met natuurlijke cycli.
Zijn werk geeft ook een duidelijke boodschap af aan Europa en Italië. In een tijd waarin we discussiëren over ecologische transitie, regeneratieve landbouw en de vermindering van kunstmest, is biologische stikstofbinding geen utopie. Het is een technologie die al op miljoenen hectares wordt toegepast. Misschien moeten we teruggaan naar de bodem, niet als eenvoudige ondersteuning voor gewassen, maar als een levend ecosysteem. Binnen dat terrein bevindt zich een onzichtbaar netwerk dat voor ons werkt. Het is aan ons om te kiezen of we het negeren of valoriseren.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
