Trawlvisserij, beugvisserij, illegale dumpingen, stroperij en toeristische druk. Dit zijn enkele van de bedreigingen die verschillende Italiaanse mariene gebieden van communautair belang (GCB) blijven treffen, gebieden die beschermd moeten worden vanwege hun hoge naturalistische waarde, maar die in de praktijk vaak effectieve controles, economische middelen en adequate beheerstrategieën ontberen. Dit blijkt uit de briefing ‘Zee zonder bescherming’ die Greenpeace Italië heeft uitgegeven ter gelegenheid van de Internationale Dag van de Middellandse Zee.
De milieuorganisatie analyseerde vier GCI’s in Sardinië, Campanië, Calabrië en Puglia, waarbij satellietgegevens, scheepsvolgsystemen (AIS), veldmonitoring en getuigenissen van beheersorganen van aangrenzende beschermde mariene gebieden met elkaar werden vergeleken. Het beeld dat naar voren komt wijst op een aanzienlijke afstand tussen de bescherming die de regels bieden en de realiteit op het grondgebied.
@Greenpeace
Natura 2000, een netwerk dat strijdt om de zee te beschermen
De GCB’s maken deel uit van het Europese Natura 2000-netwerk, dat is opgericht om het behoud van habitats en soorten van communautair belang te garanderen. Volgens Greenpeace zijn veel van deze gebieden echter nog steeds zonder concrete instandhoudingsmaatregelen, ondanks dat ze door de regering tot beschermde mariene gebieden worden gerekend.
De vereniging onderstreept hoe het bestuur van mariene GCI’s vaak gefragmenteerd is tussen regio’s, het ministerie van Milieu, havenautoriteiten, parken en beschermde mariene gebieden, met daaruit voortvloeiende overlapping van vaardigheden en managementlacunes. Daarbij komen nog chronische personeels- en financieringstekorten.
Volgens schattingen van Greenpeace zou vandaag de dag minder dan 1% van de Italiaanse wateren daadwerkelijk onderworpen zijn aan effectieve beschermingsmaatregelen, terwijl slechts 0,04% van de nationale zee volledig afgesloten zou zijn voor potentieel impactvolle activiteiten, waaronder visserij. Gegevens die contrasteren met officiële schattingen die aan Italië een veel groter aandeel van de beschermde zee toeschrijven.
Sardinië: meer dan 2.000 uur vissen per jaar in de Argentiera SIC
Een van de belangrijkste gevallen betreft het GCB “Van het eiland Asinara tot Argentiera”, op Sardinië. Het gebied, opgericht om mariene habitats en soorten zoals de tuimelaar te beschermen, wordt nog steeds doorkruist door talloze vissersboten.
Uit de berekeningen van Greenpeace op basis van de gegevens van Global Fishing Watch blijkt dat er tussen 2022 en 2024 in totaal ruim 5.500 uren aan schijnbare visserijactiviteit in het gebied zijn geregistreerd, met meer dan 2.000 uren in zowel 2022 als 2024. De belangrijkste geïdentificeerde vaartuigen houden verband met de trawlvisserij, een van de technieken met de meeste impact op mariene ecosystemen omdat deze de zeebodem verandert, sediment naar boven brengt en ook bijdraagt aan het vrijkomen van opgehoopte koolstof. in mariene sedimenten.
Volgens Greenpeace is het verschil met het nabijgelegen beschermde mariene gebied van Asinara duidelijk: binnen de MPA is de trawlvisserij vrijwel afwezig, terwijl deze in GCI-gebieden nog steeds wordt beoefend zonder even strenge regelgeving.
@Greenpeace
Palinuro, hotspot voor biodiversiteit en visserij
Kritieke problemen komen ook naar voren in de Palinuro Seamount SCI, een onderzeese berg in de zuidelijke Tyrrheense Zee die in 2023 werd aangelegd en wordt beschouwd als een authentieke hotspot voor biodiversiteit.
Het gebied herbergt koralen, sponzen, gorgonen, walvisachtigen en kwetsbare soorten zoals het gele koraal Dendrophyllia cornigera. Uit de verzamelde gegevens blijkt echter dat er voortdurend sprake is van visserijactiviteiten, voornamelijk met beuglijnen. Alleen al in 2024 schatte Greenpeace dat er ruim 300 uur aan schijnbare visserij in het gebied was gevist en documenteerde ook de aanwezigheid van tientallen op de zeebodem achtergelaten vistuig.
Het probleem wordt volgens milieuactivisten verergerd door het ontbreken van specifieke instandhoudingsmaatregelen en het onvermogen om het proces te voltooien dat het GCB zou moeten omvormen tot een speciale beschermingszone (SAC).
Capri en Punta Campanella: de last van overtoerisme
Hoewel de visserij in andere gebieden de grootste bedreiging vormt, is in het GCB “Zeebodem van Punta Campanella en Capri” het meest duidelijke probleem het nautische verkeer dat verband houdt met het toerisme.
Satellietanalyses wijzen in feite op een intense passage van plezier- en commerciële boten, ondanks de relatief beperkte visserijactiviteit. De antropische druk wordt ook weerspiegeld in het lokale nieuws, dat de afgelopen jaren melding heeft gemaakt van illegale lekkages, nautische ongelukken en gevallen van stroperij die verband houden met de illegale oogst van zeedadels.
Ondanks dat het sinds 2019 een speciale beschermingszone is en er instandhoudingsmaatregelen zijn goedgekeurd door de regio Campanië, benadrukt Greenpeace het gebrek aan fondsen en personeel dat zich inzet voor het beheer van het gebied.
Torre Guaceto: vissen onzichtbaar voor radar
Verschillende maar niet minder complexe situatie in Torre Guaceto, Puglia. AIS-analyses hebben zeer lage niveaus van visserijactiviteit gedetecteerd, maar de verzamelde getuigenissen vertellen een andere realiteit.
Volgens de beheerders van het gebied worden veel activiteiten uitgevoerd door kleine ambachtelijke boten zonder AIS-systemen, waardoor satellietmonitoring moeilijk wordt. De trawlvisserij zou een bedreiging blijven vormen voor mariene habitats, ondanks het feit dat er de afgelopen jaren afschrikmiddelen op de zeebodem zijn geïnstalleerd om de activiteit van sleepnetten te beperken.
Greenpeace: “De bescherming van de zee blijft alleen op papier”
“Het bewijsmateriaal dat we op deze locaties hebben verzameld, staat niet op zichzelf: in de meerderheid van de Italiaanse mariene GCB’s is er een gebrek aan zowel constante monitoring als bestuur dat effectieve bescherming garandeert, zoals gebeurt in beschermde mariene gebieden”, zegt Valentina Di Miccoli, zeeactiviste van Greenpeace Italia.
Volgens de vereniging wordt het probleem verergerd door bezuinigingen op de middelen die aan beschermde gebieden worden toegewezen en door het ontbreken van een duidelijk geïdentificeerd beheersorgaan voor veel GCB’s.
Verzoeken aan de regering
In het licht van de resultaten van het onderzoek vraagt Greenpeace de regering en de regio’s om effectieve bescherming van mariene Natura 2000-gebieden te garanderen door het aanwijzen van speciale beheersorganen, het versterken van de controles op illegale activiteiten en het toewijzen van adequate economische middelen.
De vereniging roept ook op tot een snellere transformatie van GCI’s tot speciale beschermingsgebieden en de introductie van concrete maatregelen tegen destructieve visserij, schadelijke verankering, vervuilende lozingen, stroperij en ongereguleerd toerisme.
Doelstellingen die nog urgenter worden gezien de belofte die Italië heeft gedaan als onderdeel van de Europese strategie voor biodiversiteit: het beschermen van ten minste 30% van de zee tegen 2030. Een doelstelling die volgens Greenpeace dreigt ver weg te blijven als veel van de gebieden die vandaag de dag als beschermd worden beschouwd, dat alleen op papier nog steeds zijn.
