Een amateurfilm van slechts 18 seconden heeft de grenzen van de Noord-Afrikaanse zoölogie herschreven. Toen natuurfotograaf Mohammed Saad Muntser (ook bekend als Mohammed Almuntasir) in 2017 beelden van een kleine katachtige die in de duinen wilde gaan graven naar zijn YouTube-kanaal uploadde, begroette de wetenschappelijke gemeenschap het nieuws met totale scepsis. De uitzonderlijke mimiek van de zandkat (Felis margarita) en de fragmentatie van zijn leefgebied maakte waarnemingen vrijwel onmogelijk, vooral in Libië, een gebied dat voorheen was uitgesloten van het officiële verspreidingsgebied van de soort.
Degene die het lot van deze ontdekking veranderde, was de zoöloog Firas Hayder, die, gelovend in de authenticiteit van het materiaal, een nauwe samenwerking met Muntser voorstelde. Het partnerschap, later ondersteund door een team van de Sol Plaatje Universiteit, leidde tot veldmonitoring die ongeveer acht jaar duurde. De resultaten van dit uitputtende onderzoek zijn eindelijk gevalideerd en gepubliceerd in het prestigieuze wetenschappelijke tijdschrift Journal of Arid-omgevingen.
Een wetenschappelijke expeditie tussen Toeareg en smokkelaars
Het verzamelen van bewijsmateriaal had te maken met een uiterst complexe geopolitieke context. De woestijn in het zuidwesten van Libië, vlakbij de stad Zintan, is in feite een van de minst onderzochte gebieden van het continent, zonder beschermde reservaten en systematisch aangevallen door bendes gewapende smokkelaars langs de grenzen met Algerije, Niger en Tsjaad. Eén keer moesten de onderzoekers zelfs hun activiteiten onderbreken vanwege een brandgevecht.
Om logistieke en ecologische barrières te overwinnen, hebben wetenschappers GPS-lokalisatietechnologieën en cameravallen geïntegreerd door rechtstreeks samen te werken met lokale Toeareg-gemeenschappen, die diepgaande kennis van de woestijn hebben. Deze synergie heeft het mogelijk gemaakt om 13 waarnemingen van de katachtige in hetzelfde gebied vast te leggen, wat de aanwezigheid bevestigt van een echt biologisch bolwerk voor het behoud van de soort.
Stropen en zwarte markten bedreigen de biodiversiteit
Ook voor andere wilde soorten bracht het veldonderzoek verrassingen met zich mee. Wetenschappers hebben de uitbreiding van het verspreidingsgebied van de Libische zorilla (of het Sahara-gestreepte stinkdier, Poecilictis lybica), geïdentificeerd op acht niet eerder gepubliceerde locaties die de officiële kaarten van de IUCN opnieuw definiëren. In de Libische Sahara leven ook soorten die ernstig met uitsterven worden bedreigd, zoals de Noord-Afrikaanse cheetah, de damagazelle en de zandgerbil.
Naast wetenschappelijk succes duiken er echter ook ernstige bedreigingen op die verband houden met illegale antropisering. Uit monitoring is gebleken dat de zandkat regelmatig wordt gevangen om als huisdier op lokale markten te worden verkocht, terwijl de zorilla systematisch wordt gestroopt vanwege de grote vraag naar zijn componenten in de traditionele geneeskunde. Geleerden hebben een dringende internationale oproep gelanceerd om gerichte beschermingsprogramma’s te lanceren, voordat de zwarte markt definitief de geheimen van dit kwetsbare ecosysteem uitwist.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
