De door Trump opgelegde blokkade van de Straat van Hormuz wordt geactiveerd: hoe het werkt en welke gevolgen het zal hebben (ook voor ons)

Om 16.00 uur Italiaanse tijd werd de door Donald Trump aangekondigde zeeblokkade in de Straat van Hormuz, de maritieme corridor waar ongeveer 20% van de olietransit in de wereld doorheen gaat, van kracht. Het besluit komt na het mislukken van de onderhandelingen tussen de Verenigde Staten en Iran en markeert een kwalitatieve sprong in de druk op Teheran: het raakt de energiestromen rechtstreeks, zonder de Straat formeel af te sluiten.

Een ‘selectieve’ blokkade met een hoog risico

Op papier is het niet bepaald een totale afsluiting. Het Amerikaanse Centrale Commando heeft gespecificeerd dat schepen die op weg zijn naar Iraanse havens zullen worden tegengehouden, terwijl het verkeer naar andere havens vrij moet blijven. Een onderscheid dat echter in een toch al overbelast en gemilitariseerd gebied moeilijk zonder wrijving kan worden toegepast. Trump heeft het niveau van het conflict nog verder verhoogd en dreigt met het gebruik van geweld tegen Iraanse eenheden. “Als ze dichtbij komen, worden ze geëlimineerd”, schreef hij op zijn sociale netwerk Truth. Een lijn die, volgens verschillende waarnemers, de blokkade dichter bij een oorlogsdaad brengt dan als een maatregel van economische afschrikking.

Prijzen uit de hand en een stormloop op ruwe olie

De markten reageerden al voordat de lockdown zelfs maar van kracht werd. De olieprijs heeft de grens van 100 dollar per vat overschreden en een deel van de handel heeft volgens Bloomberg de grens van 140 dollar bereikt. Aziatische raffinaderijen, zeggen handelaren die door agentschappen worden geciteerd, kopen beschikbare ladingen “waar mogelijk”, zonder de prijs meer als de belangrijkste variabele te beschouwen. Het probleem is structureel: een beslissend deel van het mondiale aanbod gaat via Hormuz. Zelfs een gedeeltelijke vermindering van het verkeer onttrekt miljoenen vaten per dag aan de markt.

Volgens schattingen zouden er tot wel 7 miljoen vaten ruwe olie en derivaten kunnen ontbreken. In een langdurig scenario sluiten sommige analisten een benadering van $200 niet uit.

Ook meststoffen en voedsel

De blokkade gaat niet alleen over olie. Meer dan 30% van het ureum in de wereld, een belangrijk onderdeel van kunstmest, passeert de Straat. Een onderbreking van de routes dreigt daarom gevolgen te hebben voor de mondiale landbouwproductie en de voedselprijzen. De eerste tekenen zijn al zichtbaar. Volgens Asia Times worden in het gebied ruim 230 olietankers tegengehouden, terwijl er in de Golflanden moeilijkheden zijn bij het importeren van essentiële goederen. Een rimpeleffect dat veel verder reikt dan de energiesector.

Breuken tussen bondgenoten en Chinese druk

De internationale reactie is verre van eensgezind. China, dat ongeveer 90% van de Iraanse olie-export voor zijn rekening neemt, heeft de vrijheid van scheepvaart verdedigd en noemt dit een mondiaal belang. Een boodschap gericht aan Washington, dat een breder geopolitiek front opent. In Europa ontstaan ​​uiteenlopende standpunten. De Britse premier Keir Starmer heeft directe Britse betrokkenheid uitgesloten, terwijl Emmanuel Macron een internationale missie heeft voorgesteld om de veiligheid van de route te waarborgen. Het doel is om de escalatie in te dammen zonder volledig in lijn te zijn met de Amerikaanse strategie.

Teheran

Vanuit Iran is de reactie tweeledig. Enerzijds is er sprake van minimalisering, waarbij de marine de blokkade “belachelijk” noemt. Aan de andere kant expliciete waarschuwingen. Parlementsvoorzitter Mohammad Bagher Ghalibaf schreef: “Geniet van de huidige pompprijzen. Je zult er snel spijt van krijgen.” De strijdkrachten zijn in maximale staat van paraatheid gebracht. Het risico, zo wijzen verschillende analisten uit, is dat één enkel ongeval op zee een escalatie kan veroorzaken die moeilijk te beheersen is.

De impact op Europa

Voor Europa zijn de gevolgen onmiddellijk. Gas ligt nog steeds ongeveer 40% boven het niveau van vóór het conflict en een verdere olieschok zou resulteren in wijdverbreide prijsstijgingen: van brandstof, transport en industriële productie. Voor Italië, dat sterk afhankelijk is van de import van energie, zou het effect snel tot uiting komen in de consumentenprijzen. Maar er is ook een structureel probleem: dit soort crises hebben de neiging de ecologische transitie te vertragen. In noodsituaties geven overheden en bedrijven prioriteit aan de voorzieningszekerheid boven het koolstofarm maken van de economie. Het resultaat is een fragiel evenwicht: een crisis rond fossiele hulpbronnen die uiteindelijk hun gewicht tijdelijk versterkt.

Een hefboom die averechts kan werken

Het verklaarde doel van Washington is zich te richten op de Iraanse inkomsten. Maar het risico is breder: het destabiliseren van markten, het verbreken van allianties en het openen van nieuwe fronten van mondiale spanningen. De Straat van Hormuz blijft een van de meest gevoelige punten in het mondiale economische systeem. Militair ingrijpen betekent handelen op basis van een delicaat mechanisme, waarbij elke onderbreking onmiddellijke en moeilijk te controleren effecten heeft. De blokkade is meer dan een oplossing: het lijkt een gok met een hoog risico. En, zoals vaak gebeurt in deze gevallen, zou het wetsvoorstel tot ver buiten de Perzische Golf kunnen reiken.