Ze zeggen dat feiten vreemder zijn dan fictie, en met Halloween voor de deur, wat is een beter moment om de griezeliger kant van de wetenschap te verkennen? Je hebt geen speciale effecten, make-up en enge maskers nodig om een rilling over je rug te voelen, want het enige wat je hoeft te doen is in tropische wateren duiken om een onzichtbare dreiging tegen te komen. Microscopische wezens die in zoet water zwemmen, wachtend op een menselijke gastheer die binnen kan vallen met het geheime wapen dat ze meebrengen: het vermogen om de huid binnen te dringen zonder een spoor achter te laten, zonder pijn te veroorzaken, zonder dat het slachtoffer er iets van merkt. Het klinkt als de plot van een horrorfilm, maar in plaats daarvan is het de dagelijkse realiteit voor miljoenen mensen die leven met een van de meest verraderlijke parasieten van de natuur.
Stille invasie
Als een geest die door een muur loopt, de parasitaire worm Schistosoma mansoni het kan door de menselijke huid gaan zonder alarmsignalen in het lichaam te veroorzaken. Een studie die afgelopen augustus in de Journal of Immunology werd gepubliceerd, onthult hoe de worm dit kan bereiken door de neuronen die informatie doorgeven te onderdrukken en zowel pijn als jeuk te vermijden wanneer deze de huid binnendringt.
Het treft meestal mensen die in geïnfecteerd water duiken – zelfs als je je tenen in een meer dompelt, kan dit een infectie veroorzaken – waarna de volwassen wormen en larven door de bloedbaan van de gastheer migreren om het immuunsysteem van de gastheer te verzwakken.
Een mondiale bedreiging
Schistosoma mansoni behoort tot de trematodenfamilie en vertegenwoordigt een van de belangrijkste oorzaken van schistosomiasis, een parasitaire ziekte die wereldwijd ongeveer 240 miljoen mensen treft en meer dan 700 miljoen mensen die in endemische gebieden leven, voornamelijk geconcentreerd in Afrika bezuiden de Sahara, het Midden-Oosten en Zuid-Amerika. De Wereldgezondheidsorganisatie classificeert het als de tweede meest wijdverspreide parasitaire ziekte na malaria, die jaarlijks verantwoordelijk is voor meer dan 10.000 sterfgevallen.
De levenscyclus van de parasiet is complex. De eieren worden met menselijke uitwerpselen uitgestoten en als ze in zoet water terechtkomen, komen ze uit, waardoor de larven vrijkomen die specifieke soorten waterslakken infecteren. In deze weekdieren vermenigvuldigen de parasieten zich en veranderen ze in cercariae, larvale vormen uitgerust met een gevorkte staart waarmee ze kunnen zwemmen.
De infiltratietechniek
Wanneer een persoon in contact komt met verontreinigd water, hechten cercariae zich binnen enkele minuten aan de huid, waarna enzymen vrijkomen die de buitenste laag van de epidermis oplossen en actief de dermis binnendringen. Het proces duurt ongeveer vijftien minuten en vindt plaats in totale biologische stilte.
Zoals gezegd heeft onderzoek aangetoond hoe de parasiet moleculen kan afscheiden die pijn- en jeukreceptoren kunnen blokkeren, een evolutionaire strategie die de worm in staat stelt de invasie te voltooien voordat het immuunsysteem een effectieve reactie kan organiseren. Eenmaal binnen verliest de parasiet zijn staart en migreert door de bloedvaten totdat hij de longen bereikt, vervolgens de lever en uiteindelijk de darmaders, waar hij rijpt en zich voortplant.
Symptomen van de ziekte
In de eerste paar uur na de infectie ontwikkelen sommige mensen een dermatitis die ‘zwemmersjeuk’ wordt genoemd, met kleine rode vlekjes op de huid. Na vier tot zes weken, wanneer de wormen eieren beginnen te leggen, verschijnen er ernstiger symptomen: koorts, spierpijn, hoesten en bloederige diarree. Eieren die vast komen te zitten in weefsels veroorzaken chronische ontstekingen.
Door de jaren heen kan schistosomiasis blijvende schade aan de lever, darmen, blaas en andere organen veroorzaken, terwijl bij kinderen de chronische infectie de groei en cognitieve ontwikkeling schaadt. De ziekte kan worden behandeld met praziquantel, een goedkoop en effectief antiparasitair medicijn, hoewel gevallen van herinfectie in endemische gebieden zeer frequent voorkomen.
Een hoop tegen pijn
Er zou ook een lichtpuntje kunnen zijn, aangezien wetenschappers geloven dat de moleculen die de wormen gebruiken om neuronale signalen te blokkeren nieuwe pijnstillende technieken zouden kunnen inspireren en alternatieven voor opioïde medicijnen zouden kunnen zijn.
De opioïdencrisis heeft het onderzoek naar veiliger pijnstillers gestimuleerd, en de mechanismen die Schistosoma mansoni gedurende miljoenen jaren van evolutie heeft geperfectioneerd, zouden een natuurlijk model kunnen bieden voor het dempen van pijn zonder de verwoestende bijwerkingen van verslaving.
