Het is een van de meest besproken zoetstoffen van de afgelopen jaren en nu staat het weer volop in de spotlight. In september zou de EFSA een langverwacht wetenschappelijk advies kunnen publiceren in de context van de herevaluatie van het aspartaam-acesulfaamzout (E 962), een proces dat ook de analyse omvat van nieuwe onderzoeken die beschikbaar zijn over aspartaam (E 951).
Foodwatch vestigt de aandacht op deze nieuwe mogelijkheid, die samen met Yuka en La Ligue Contre le Cancer in februari 2025 een petitie lanceerde – die in Europa ruim 400.000 handtekeningen verzamelde – om de Europese Unie te vragen aspartaam te verbieden.
Maar wat zou er de komende maanden kunnen gebeuren? En vooral: worden we werkelijk geconfronteerd met een nieuwe evaluatie van aspartaam?
EFSA evalueert E 962 opnieuw
Laten we beginnen vanaf een belangrijk punt om het verhaal te begrijpen. De EFSA voert geen nieuwe autonome herevaluatie uit van aspartaam E 951, die in 2013 al een volledige evaluatie heeft ondergaan. De Autoriteit werkt in plaats daarvan aan de veiligheid van aspartaam-acesulfaamzout (E 962), een combinatie van aspartaam en acesulfaam K.
Omdat specifieke gegevens over E 962 beperkt zijn, wordt in deze procedure ook rekening gehouden met nieuwe wetenschappelijke gegevens die vanaf 2013 beschikbaar zijn over aspartaam. En het is precies dit aspect dat de verwachtingen heeft aangewakkerd van degenen die al lang oproepen tot actie tegen de controversiële zoetstof.
Volgens Foodwatch zou het volledige advies in september 2026 gepubliceerd kunnen worden en zou het ook nieuwe nuttige elementen kunnen opleveren bij de beslissing of er moet worden ingegrepen in de huidige gebruiksomstandigheden van aspartaam.
Wat is aspartaam en waar wordt het gevonden?
Aspartaam, op het etiket aangeduid met het acroniem E 951, is een caloriearme kunstmatige zoetstof met een zoetkracht die ongeveer 200 keer groter is dan die van suiker.
In de Europese Unie kan het worden gebruikt in verschillende categorieën voedingsmiddelen en dranken, waaronder frisdranken, desserts, snoep, zuivelproducten, kauwgom, caloriearme producten en sommige producten die bedoeld zijn voor gewichtsbeheersing. De aanwezigheid ervan moet op het etiket worden vermeld via de naam van het additief of het nummer E 951.
Ondanks de controverse eromheen is aspartaam nog steeds toegestaan in de EU.
Wat de EFSA in 2013 heeft vastgesteld
De laatste volledige evaluatie van aspartaam door de EFSA dateert van 2013. Bij die gelegenheid concludeerde de Autoriteit dat de zoetstof en de afbraakproducten ervan geen aanleiding gaven tot veiligheidsproblemen bij de in aanmerking genomen blootstellingsniveaus. De Acceptabele Dagelijkse Inname (ADI) werd vastgesteld op 40 mg per kilogram lichaamsgewicht per dag, en dit is nog steeds de referentiedrempel die vandaag de dag door de EFSA wordt gebruikt.
Intussen zijn er echter nieuwe onderzoeken verschenen en is vooral het wetenschappelijke raamwerk rond de stof veranderd.
Mogelijk carcinogeen effect en andere risico’s
Een van de passages die het debat het meest nieuw leven inblazen dateert uit 2023, toen het International Agency for Research on Cancer (IARC) van de WHO aspartaam classificeerde als ‘mogelijk kankerverwekkend voor de mens“, waardoor het in groep 2B wordt geplaatst. Deze classificatie komt echter niet overeen met de bewering dat aspartaam zeker kanker veroorzaakt bij de doses die normaal worden geconsumeerd.
In hetzelfde jaar concludeerde JECFA, het gezamenlijke deskundigencomité van de FAO en de WHO op het gebied van levensmiddelenadditieven, dat het niet nodig was de ADI van 40 mg/kg lichaamsgewicht per dag te wijzigen. Dit zijn dus twee beoordelingen die samen gelezen moeten worden: het IARC heeft vooral het intrinsieke gevaar van de stof beoordeeld, terwijl de JECFA een risicobeoordeling heeft uitgevoerd die verband houdt met de blootstelling.
Sindsdien is het wetenschappelijke debat niet meer gestopt. Sommige recenter gepubliceerde onderzoeken hebben ook vragen opgeroepen over mogelijke associaties met diabetes type 2, hart- en vaatziekten en andere gezondheidseffecten.
Foodwatch haalt onder meer enkele onderzoeken aan die in 2025 zijn gepubliceerd en die een mogelijk verhoogd risico op vertraagde puberteit, diabetes type 2 en ischemische beroertes benadrukken, evenals een impact op de darmmicrobiota.
Het is echter belangrijk om deze resultaten niet om te zetten in definitieve conclusies over de menselijke gezondheid. En dit is precies waarom de nieuwe analyse van de EFSA interessant zal zijn: zij zal het nieuwe beschikbare bewijsmateriaal uitgebreid moeten evalueren en dit in het raamwerk van de bestaande kennis moeten invoegen.
Wat zou er kunnen gebeuren
Het verstrijken van september betekent dus niet automatisch dat aspartaam in Europa verboden zal worden. Als uit de beoordeling echter nieuwe elementen naar voren zouden komen die het eerdere veiligheidskader kunnen wijzigen, zou dit de weg kunnen vrijmaken voor regelgevend ingrijpen. De Europese Commissie zelf heeft in een reactie uit 2025 op de campagne van Foodwatch, Yuka en La Ligue Contre le Cancer uitgelegd dat zij, indien nodig, passende risicobeheersmaatregelen zou kunnen nemen op basis van de bijgewerkte herbeoordeling van de EFSA.
Voorlopig blijft E 951 dus toegestaan en de ADI blijft vastgesteld op 40 mg/kg lichaamsgewicht per dag. Het echte nieuws dat de komende maanden wordt verwacht, zal bestaan uit de vraag of het bewijsmateriaal dat de afgelopen tien jaar is verzameld, voldoende zal zijn om het Europese regelgevingskader, ook al is het maar gedeeltelijk, te veranderen.
Daarom zou september een belangrijke maand kunnen zijn voor de toekomst van aspartaam.
