Vijf opeenvolgende dagen van intense hitte of kou, zelfs zonder recordtemperaturen, worden in verband gebracht met een hogere incidentie van chronische longziekten. Dit blijkt uit een onderzoek dat in China is uitgevoerd onder 9.458 mensen van middelbare leeftijd en ouderen en dat in de loop van meerdere jaren is gevolgd. Tijdens de observatieperiode meldden 1.562 deelnemers een nieuwe chronische longziekte, wat overeenkomt met 16,51% van de steekproef. Het onderzoek, gepubliceerd op Wetenschappelijke rapportenwerd uitgevoerd door een groep wetenschappers van het Qinghai Provincial People’s Hospital, die gezondheidsgegevens analyseerden die tussen 2011 en 2020 in China waren verzameld en deze vergeleken met meteorologische omstandigheden.
Het meest interessante resultaat betreft de temperaturen. De sterkste associaties werden niet noodzakelijkerwijs waargenomen tijdens de meest extreme episoden: in sommige analyses vertoonden relatief minder intense, maar langdurige golven hogere waarden. Een detail dat de aandacht verlegt van individuele klimaatregistraties naar wat er gebeurt als hitte of kou meerdere dagen aanhoudt.
Minder extreme golven kunnen hun tol eisen van de longgezondheid
Om tot deze resultaten te komen, onderzochten de onderzoekers vijftig verschillende indicatoren van blootstelling, waarbij ze de intensiteit van de temperatuur combineerden met de duur van de episoden, van minstens één dag tot minstens vijf opeenvolgende dagen. Alle 50 indicatoren waren statistisch geassocieerd met een hogere incidentie van chronische longziekte.
Maar het vergelijken van de verschillende drempels kwam als een verrassing. Voor koude periodes die minstens vijf dagen duurden, registreerden degenen die werden geïdentificeerd via een relatief minder extreme drempel een odds ratio van 1,34, tegenover 1,13 voor episoden gedefinieerd via de strengere drempel.
Een soortgelijke trend deed zich ook voor voor hitte: 1,32 versus 1,20, wederom rekening houdend met blootstellingen van minimaal vijf dagen. De odds ratio meet de sterkte van een statistische associatie vergeleken met een referentieconditie, zonder direct de individuele kans om ziek te worden weer te geven.
Volgens de auteurs suggereren deze gegevens dat minder extreme temperatuurgolven, juist omdat ze vaker kunnen voorkomen, zouden kunnen bijdragen aan een grotere algehele gezondheidslast dan uitzonderlijke episoden. Het onderzoek nodigt ons daarom uit om rekening te houden met de duur en herhaling van blootstellingen, evenals met de intensiteit ervan. Kortom, de thermometer vertelt slechts een deel van het verhaal. Zelfs de kalender heeft misschien iets te zeggen.
Koud weer gaat gepaard met een groter risico in plattelandsgebieden
Een andere bevinding betreft de woonplaats van de deelnemers. Uit het onderzoek bleek dat het verband tussen koudeperiodes en nieuwe chronische longziekten sterker was onder inwoners van plattelandsgebieden dan onder inwoners van steden. Het was het enige verschil tussen de geanalyseerde subgroepen dat statistische significantie behield na correcties die door de onderzoekers waren toegepast.
Mogelijke verklaringen hebben betrekking op de levensomstandigheden, de beschikbaarheid van verwarming en de verschillende mogelijkheden om zichzelf tegen lage temperaturen te beschermen. Het onderzoek heeft echter niet vastgesteld welke van deze factoren het meest bijdragen aan de uitkomst. Voor warmte kwamen echter geen even robuuste verschillen naar voren tussen stads- en plattelandsbewoners. De onderzoekers merkten ook op dat de associaties met de kou voor sommige drempels een niet-lineaire trend volgden, terwijl die met de hitte regelmatiger waren.
Extreme hitte en kou: wat andere onderzoeken zeggen over luchtwegaandoeningen
De relatie tussen extreme temperaturen en de gezondheid van de longen was al in tal van onderzoeken naar voren gekomen, ook buiten China. En de waargenomen gevolgen zijn heel concreet: ziekenhuisopnames, verergering van luchtwegaandoeningen en sterfte. In Spanje werd een studie gepubliceerd overEuropees tijdschrift voor preventieve cardiologie analyseerde gezondheids- en meteorologische gegevens uit 48 provincies tussen 2004 en 2019, waarbij verbanden werden gevonden tussen hoge of zeer lage temperaturen en verschillende ademhalingsproblemen. Tijdens periodes van intense hitte nam het risico op ziekenhuisopname vanwege longontsteking, acute bronchitis en chronische obstructieve longziekte (COPD), een ziekte die het steeds moeilijker maakt om te ademen, toe.
Koud weer liet een bijzonder sterk verband zien met ziekenhuisopnames voor COPD: door extreem lage temperaturen te vergelijken met de temperaturen die als optimaal worden beschouwd, bedroeg het geschatte relatieve risico 1.885, bijna het dubbele. Zelfs in Engeland werd de hitte in verband gebracht met een toename van het aantal ziekenhuisopnames aan de luchtwegen. Onderzoek gepubliceerd in BMJ geopend analyseerde meer dan 4 miljoen ziekenhuisopnames geregistreerd in de zomermaanden tussen 2008 en 2019.
Door de hoogste zomertemperaturen te vergelijken met de gemiddelde temperaturen, vonden de onderzoekers een relatieve toename van 8% in het risico op ziekenhuisopname voor COPD en 7% voor longontsteking. Ouderen waren over het algemeen kwetsbaarder. Een ander Chinees onderzoek, gepubliceerd op Ecotoxicologie en milieuveiligheidonderzocht in plaats daarvan meer dan 2,26 miljoen COPD-sterfgevallen geregistreerd tussen 2013 en 2019.
De analyse bracht hittegolven die minstens twee dagen duurden in verband met een relatieve toename van het COPD-sterfterisico van 21,28%. Voor koudegolven, gedefinieerd door een andere temperatuurdrempel, bedroeg de geschatte stijging 10,09%. Dit zijn onderzoeken die zijn uitgevoerd op verschillende populaties en met verschillende methoden. Ze documenteren echter een verband tussen extreme temperaturen en de gezondheid van de luchtwegen, dat zowel betrekking heeft op de onmiddellijke gevolgen als op de gevolgen die door de jaren heen zijn waargenomen.
Wat gebeurt er met de longen als de temperatuur aanhoudt?
De kou kan de luchtwegen irriteren en ervoor zorgen dat de bronchiën smaller worden, waardoor het moeilijker wordt om te ademen, vooral voor degenen die al aan longziekten lijden. Intensieve hitte onderwerpt het lichaam echter aan thermische stress, wat reeds bestaande ademhalingsaandoeningen kan verergeren. Dan is er nog de luchtvervuiling, die kan interageren met de weersomstandigheden en kan bijdragen aan een verslechtering van de luchtkwaliteit.
De Wereldgezondheidsorganisatie meldt dat hoge temperaturen verschillende chronische ziekten kunnen verergeren, waaronder ziekten van de luchtwegen, en dat ouderen tot de meest kwetsbare mensen behoren. Bovendien komen hittegolven door de klimaatverandering frequenter en intenser voor. De kou blijft echter een gezondheidsrisico vormen, vooral voor degenen die in slecht geïsoleerde huizen wonen of onvoldoende verwarming hebben.
Het onderzoek gepubliceerd op Wetenschappelijke rapporten voegt een element toe aan de reeds beschikbare kennis: terwijl veel eerdere onderzoeken zich concentreerden op ziekenhuisopnames en sterfte, hield dit onderzoek rekening met het verschijnen van nieuwe chronische longziekten tijdens een langdurige observatieperiode.
De onderzoekers gebruikten vijf onderzoeken uit de China Health and Retirement Longitudinal Study, met een mediane observatieperiode van zeven jaar. De associaties bleven consistent, zelfs in verschillende statistische modellen. Omdat dit een observationeel onderzoek is, zal verder onderzoek nodig zijn om na te gaan of deze associaties ook aanwezig zijn in andere populaties.
Alarmen voor recordtemperaturen zijn niet voldoende om de gezondheid te beschermen
Weerwaarschuwingen vestigen terecht de aandacht op bijzonder hoge of lage temperaturen. Maar om de mogelijke impact op de gezondheid van de luchtwegen op de lange termijn te begrijpen, moeten volgens de auteurs van het Chinese onderzoek ook rekening worden gehouden met minder uitzonderlijke episoden.
Het is een perspectief dat is opgenomen in de richtlijnen die in 2026 door de WHO Europa zijn bijgewerkt over gezondheidspreventieplannen voor hittegolven, waarin wordt aanbevolen de meest blootgestelde bevolkingsgroepen te identificeren, waarschuwingssystemen te verbeteren en de capaciteit van de gezondheidszorgdiensten te versterken om met extreme gebeurtenissen om te gaan. Het maakt natuurlijk uit hoe warm of koud het is. Maar het telt ook hoeveel opeenvolgende dagen u blootgesteld blijft en hoe vaak deze aandoeningen zich in de loop van de tijd herhalen.
De auteurs pleiten daarom voor de ontwikkeling van preventiestrategieën die rekening houden met cumulatieve blootstelling en verschillen tussen bevolkingsgroepen, met bijzondere aandacht voor ouderen en de meest kwetsbare gebieden. Een recorddag belandt in de kranten. Vijf opeenvolgende dagen van intense hitte of kou, misschien zonder enig record, lopen het risico vrijwel onopgemerkt te blijven. In gegevens over de longgezondheid kunnen ze echter een signaal achterlaten.
