Terwijl in Italië de feestdagen ten einde liepen en de laatste nieuwjaarstoast werd gedronken, begon in Frankrijk het nieuwe jaar met een besluit met grote gevolgen voor de volksgezondheid. Vanaf 2 januari 2026 is het verbod op PFAS, de zogenaamde ‘eeuwige stoffen’, bekend om hun persistentie en vermogen om water, lucht, bodem en zelfs menselijk bloed te vervuilen, officieel van kracht geworden. Een langverwachte maatregel, die een verandering van tempo in het Europese milieudebat markeert.
De maatregel kwam voort uit een brede en gestructureerde mobilisatie: ruim 140.000 burgers drongen er bij hun politieke vertegenwoordigers op aan om in te grijpen. De druk leidde tot de goedkeuring van de wet op 20 februari 2025. Het traject verliep niet zonder compromissen en grijze gebieden, mede door de tussenkomst van industriële lobby’s, maar het resultaat blijft significant. Het signaal uit Parijs is duidelijk: wanneer de politieke wil tegemoet komt aan een krachtig verzoek van onderuit, kunnen zelfs complexe dossiers een concreet antwoord vinden.
Wat houdt het Franse verbod in?
De Franse wetgeving verbiedt de productie, import en verkoop van een aantal producten waarvoor PFAS-vrije alternatieven bestaan. De reikwijdte van de aankondiging omvat cosmetica, kleding en artikelen zoals skiwax. De tekst introduceert ook periodieke controles op drinkwater en voorziet in sancties voor degenen die bijdragen aan de vervuiling door deze stoffen.
Naast de positieve aspecten komen er echter ook enkele uitsluitingen naar voren die het debat voeden. Hoogwaardige membranen die worden gebruikt in bepaalde industriële en textielprocessen, die als strategisch worden beschouwd of verband houden met de nationale soevereiniteit, blijven buiten het verbod. De meest besproken uitzondering betreft echter pannen met antiaanbaklaag, die na intensieve druk van producenten uit de definitieve tekst zijn geëlimineerd.
In de oorspronkelijke versie van de wet waren deze artikelen ook opgenomen in de kennisgeving. De Franse gigant Tefal verdedigde echter de veiligheid van de PTFE-coatings die in zijn producten worden gebruikt. Een standpunt dat een deel van de wetenschappelijke gemeenschap niet overtuigt, aangezien verschillende onderzoeken melding maken van de mogelijke vrijgave van micro- en nanoplastics in voedingsmiddelen tijdens gebruik. Voor veel waarnemers is dit een gemiste kans, waardoor de reikwijdte van de maatregel kleiner wordt.
Een stap vooruit, maar het is niet genoeg
Zoals Sandra Bell van CHEM Trust opmerkte, vertegenwoordigt het verbod positief nieuws voor Franse burgers die zich zorgen maken over de blootstelling aan PFAS, vooral in sectoren als kleding en cosmetica. Tegelijkertijd laat de uitsluiting van belangrijke producten zoals kookgerei duidelijke kritieke kwesties open. Volgens Bell zou Frankrijk nu resoluut een Europese beperking moeten steunen, die een groter aantal artikelen kan omvatten en een uniforme bescherming voor alle burgers van de Unie kan garanderen.
En juist hier komt het centrale punt naar voren. Brussel praat al jaren over het uitfaseren van PFAS, maar bindende regels laten op zich wachten. Italië blijft op zijn beurt feitelijk stilstaan, zelfs in het licht van ernstige situaties zoals die in de Veneto, waar sommige watervoerende lagen tot de meest vervuilde van Europa behoren.
Het Franse verbod moet worden gezien als een stap in de goede richting, het laat zien dat politieke actie mogelijk is en dat publieke druk impact kan hebben. De talrijke vrijstellingen die de sector heeft gekregen, herinneren er echter aan hoe moeilijk het blijft om de collectieve gezondheidszorg boven economische belangen te stellen.
De echte uitdaging begint nu: de kwestie op Europees niveau brengen en bredere wetgeving opbouwen zonder mazen in de wet. PFAS stoppen niet bij de landsgrenzen en het beschermen van slechts een deel van de burgers kan niet voldoende zijn. We hebben een gemeenschappelijk, gecoördineerd en moedig antwoord nodig. En het is snel nodig, want als de politieke confrontatie voortduurt, blijven deze stoffen zich ophopen in het milieu en in ons lichaam, waardoor elk uitstel steeds moeilijker te rechtvaardigen is.
