In naam van de ‘nationale soevereiniteit’ en zijn categorische afwijzing van het klimaatbeleid dat als ‘radicaal’ wordt beschouwd, neemt Trump in een presidentieel memorandum afscheid vanEen Kaderverdrag inzake klimaatverandering (UNFCCC), het Raamverdrag inzake klimaatverandering, ondertekend in 1992 in Rio, en 66 andere internationale organisaties (waaronder het IPCC, het intergouvernementele panel voor klimaatverandering).
Een fatale klap die komt na het vertrek uit het Akkoord van Parijs en de zware afwezigheid van een Amerikaanse delegatie bij de klimaatbesprekingen van de laatste COP30 (en na de klimaatwetenschap regelmatig belachelijk te hebben gemaakt door het een ‘oplichterij’ en een ‘hoax’ te noemen), precies op het moment waarop landen worden geconfronteerd met onderling verbonden en ongekende economische, ecologische en klimaatcrises.
President Trump is duidelijk – zegt minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio. Het is niet langer acceptabel om het bloed, het zweet en de economische middelen van het Amerikaanse volk aan deze instellingen te doneren, terwijl er weinig of niets voor terugkomt. Veel van deze instanties bevorderen radicaal klimaatbeleid, mondiaal bestuur en ideologische agenda’s die in strijd zijn met de soevereiniteit en economische kracht van de Verenigde Staten.
Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering, wat is dat?
Het is een internationaal verdrag dat het juridische kader schetst voor internationale onderhandelingen om de klimaatverandering aan te pakken, en dat feitelijk de basis vormt voor internationale samenwerking om de klimaatcrisis aan te pakken.
Het werd in 1992 aangenomen op de Conferentie van de Verenigde Naties over Milieu en Ontwikkeling (UNCED) in Rio de Janeiro en trad op 21 maart 1994 in werking, na ratificatie door meer dan 50 landen (de Senaat van de Verenigde Staten ratificeerde het verdrag in oktober 1992). Het hoofddoel is om de concentraties van broeikasgassen te stabiliseren op een niveau dat interferentie met het klimaatsysteem voorkomt.
Het verdrag legt meer verantwoordelijkheid bij de ontwikkelde landen om hun uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Ontwikkelingslanden moeten, hoewel ze minder verantwoordelijkheden hebben, nog steeds deelnemen aan de mondiale inspanningen om de klimaatverandering aan te pakken.
Wat gebeurt er nu
Omdat het UNFCCC-verdrag door de Senaat is geratificeerd, is het onduidelijk of Trump het eenzijdig kan intrekken, of dat een toekomstige president zich weer bij het raamwerk kan aansluiten zonder een nieuwe stemming in de Senaat.
Ondertussen beschreef Simon Stiell, VN-klimaatchef en uitvoerend secretaris van de UNFCCC, de stap als een “kolossaal eigen doelpunt”:
Terwijl alle andere landen samen een stap voorwaarts zetten, kan deze laatste stap terug van mondiaal leiderschap, klimaatsamenwerking en wetenschap alleen maar schadelijk zijn voor de Amerikaanse economie, banen en levensstandaard, nu bosbranden, overstromingen, megastormen en droogtes snel verergeren. Het is een kolossaal eigen doelpunt dat de Verenigde Staten minder veilig en minder welvarend zal maken.
Andere organisaties en instanties waaruit de Verenigde Staten zich ook zullen terugtrekken zijn onder meer de IUCN, het Carbon Free Energy Compact, de Universiteit van de Verenigde Naties, de International Cotton Advisory Committee, de International Tropical Timber Organization, het Partnership for Atlantic Cooperation, het Pan-American Institute for Geography and History, de International Federation of Arts Councils and Culture Agencies, en de International Lead and Zinc Study Group.
5 dingen die we kunnen verwachten
- Ongekend diplomatiek isolement: het verlaten van de UNFCCC betekent dat u uzelf uitsluit van de belangrijkste mondiale klimaattafel. De Verenigde Staten zouden hun onderhandelingsgewicht verliezen op het gebied van regels, financiering, aanpassing en energietransitie, waardoor er ruimte overblijft voor de EU en China
- Directe aanval op de wetenschap: het verlaten van het IPCC staat gelijk aan het verwerpen van de internationale wetenschappelijke consensus, het verzwakken van de Amerikaanse geloofwaardigheid en het vrijmaken van de weg voor beleid dat gebaseerd is op ideologie, niet op data
- Binnenlandse economische schade: nu verzekeraars en investeerders gebieden ontvluchten die het zwaarst getroffen zijn door extreme gebeurtenissen, verergert dit de risico’s voor de Amerikaanse huisvesting, landbouw en infrastructuur
- Verloren concurrentievoordeel: het in de steek laten van organisaties op het gebied van duurzame energie en klimaatsamenwerking betekent het opgeven van technologisch leiderschap, investeringen en groene banen, waardoor mondiale concurrenten worden bevoordeeld
- Een gevaarlijk precedent: het ter discussie stellen van een door de Senaat geratificeerd verdrag creëert een institutioneel vacuüm dat de Amerikaanse deelname aan het klimaatbeheer jarenlang in gevaar zou kunnen brengen, zelfs met toekomstige presidenten. En dat is heel logisch, gezien de omvang van de Amerikaanse macht.
En voor ons? Het vertrek van de staten uit het UNFCCC en andere organisaties is niet alleen een symbolische daad, maar is een duidelijke en doelbewuste diepe breuk met internationale samenwerking, wetenschap en de bescherming van burgers. In de praktijk zal dit betekenen dat de mondiale actie tegen de klimaatcrisis drastisch wordt vertraagd: zonder de betrokkenheid van de Verenigde Staten, een van de grootste historische uitstoters van broeikasgassen, zal het moeilijker worden om de uitstoot op een gecoördineerde manier te verminderen en de doelstellingen van het beperken van de opwarming van de aarde te verwezenlijken. Dit vergroot de kans op het overschrijden van kritische klimaatdrempels, met meer hittegolven, droogtes, branden, overstromingen en onomkeerbaar verlies van ecosystemen.
En het politieke signaal is even ernstig: het legitimeert de passiviteit van andere landen en verzwakt de internationale samenwerking, net nu de tijd dringt om de ergste scenario’s te vermijden.
