Psilocybine, de psychedelische stof die in sommige hallucinogene paddenstoelen aanwezig is, lijkt een interessant vermogen te hebben: het bevorderen van de vorming van nieuwe verbindingen tussen neuronen en het beschermen van neuronen die beschadigd zijn door chronische stress. De onderzoekers observeerden deze veranderingen al in de eerste 24 uur na toediening. En ze ontdekten iets dat zelfs nog merkwaardiger was: het mechanisme dat verantwoordelijk is voor het reorganiseren van hersenverbindingen kan onafhankelijk werken van de reacties die gepaard gaan met psychedelische effecten.
De ontdekking komt uit een onderzoek gepubliceerd in Natuur Neurowetenschappenuitgevoerd door onderzoekers van de Universiteit van Californië in Santa Cruz, onder leiding van neurowetenschapper Yi Zuo. Door middel van preklinische experimenten heeft het team een cellulair mechanisme geïdentificeerd dat zou kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van nieuwe behandelingen voor depressie en andere psychiatrische stoornissen, waarbij de eigenschappen van psilocybine worden benut zonder noodzakelijkerwijs de intense psychedelische ervaring ervan te hoeven reproduceren.
Hoe psilocybine de hersenen helpt neuronale verbindingen opnieuw op te bouwen
Om te begrijpen wat er in de hersenen gebeurt na inname van psilocybine, gebruikten wetenschappers twee-fotonenmicroscopie, een techniek waarmee ze kleine neuronale structuren kunnen observeren en hun veranderingen in de loop van de tijd kunnen volgen. Ze concentreerden zich op de zogenaamde dendritische stekels, kleine uitsteeksels die deelnemen aan de vorming van synapsen, d.w.z. de contactpunten waardoor neuronen met elkaar communiceren. Fundamentele structuren voor leren, geheugen en het functioneren van hersencircuits.
Al in de eerste 24 uur na toediening zagen de onderzoekers een toename van nieuwe dendritische stekels. En dat niet alleen: veel van deze structuren hebben sneller een volwassen vorm bereikt, die gepaard gaat met stabielere verbindingen. Psilocybine lijkt daarom het vermogen van de hersenen om nieuwe verbindingen op te bouwen en te consolideren te bevorderen, een proces dat deel uitmaakt van de zogenaamde neuroplasticiteit.
Maar er is een interessant detail. De stof beperkte zich niet tot het vergroten van het aantal aansluitingen, maar wijzigde ook de reeds aanwezige. In experimenten zonder voorafgaande blootstelling aan chronische stress nam de aanvankelijke vorming van nieuwe stekels in de daaropvolgende drie weken geleidelijk af, terwijl enkele reeds bestaande verbindingen werden geëlimineerd. De hersenen zijn daarom begonnen met een echte reorganisatie van hun circuits, waarbij ruimte wordt gemaakt voor nieuwe verbindingen en de vorige worden gewijzigd.
Chronische stress verandert de reactie op psilocybine
De resultaten werden nog interessanter toen onderzoekers de effecten van psilocybine onderzochten na langdurige blootstelling aan stress. Onder deze omstandigheden bevorderde de stof een bijzonder intense vorming van nieuwe neuronale verbindingen, terwijl tegelijkertijd het verlies van bestaande verbindingen werd verminderd. Een dubbele actie die een mogelijke rol voor psilocybine suggereert bij het herstel van door stress veranderde hersencircuits.
Volgens Yi Zuo, hoogleraar moleculaire, cellulaire en ontwikkelingsbiologie aan de Universiteit van Californië, dagen de bevindingen het idee uit dat psilocybine werkt door simpelweg de neuronale verbindingen te vergroten. De reactie lijkt af te hangen van de initiële omstandigheden van de hersenen: bij chronische stress bevordert de stof ook het behoud van bestaande structuren, terwijl het onder andere omstandigheden een bredere reorganisatie stimuleert.
Een verschil dat allesbehalve marginaal is. Langdurige stress kan de werking van circuits die betrokken zijn bij emotieregulatie aantasten en bijdragen aan het verlies van synaptische verbindingen. De mogelijkheid om herstel te bevorderen is al lang interessant in onderzoek naar stemmingsstoornissen, vooral om te begrijpen hoe kan worden ingegrepen in de veranderingen in de hersenen die verband houden met depressie.
De effecten op de hersenen kunnen worden gescheiden van de psychedelische effecten
Het tweede deel van het onderzoek richt zich op een bijzonder delicate vraag: is het om de effecten van psilocybine op neuroplasticiteit te verkrijgen werkelijk nodig om ook de mechanismen te activeren die verantwoordelijk zijn voor de psychedelische ervaring? Om naar een antwoord te zoeken, onderzochten wetenschappers serotonine 5-HT2A-receptoren, betrokken bij de werking van psychedelica, waarbij ze zich concentreerden op een specifieke populatie neuronen in de hersenschors.
Door gerichte genetische modificaties herstelden ze deze receptoren uitsluitend in de piramidale neuronen van de vijfde laag van de cortex. Psilocybine bleef de vorming en rijping van nieuwe verbindingen aanmoedigen, maar zonder de karakteristieke hoofdbeweging te veroorzaken die in experimenten wordt gebruikt als indicator voor psychedelische activiteit. Toen dezelfde receptoren echter selectief werden geëlimineerd, verdween de neuronale hermodellering, terwijl de gedragsreactie bleef bestaan.
Het resultaat suggereert dat de vorming van nieuwe verbindingen en sommige reacties die verband houden met psychedelische effecten verschillende cellulaire mechanismen volgen. De waargenomen beweging is een experimentele indicator en geen directe maatstaf voor hallucinaties, maar de verkregen scheiding biedt onderzoekers een waardevolle indicatie: het kan mogelijk zijn om neuroplasticiteit te stimuleren door op specifieke circuits in te werken, zonder noodzakelijkerwijs alle reacties te activeren die typisch zijn voor psychedelische stoffen.
Nieuwe medicijnen tegen depressie zonder hallucinogene effecten?
Psilocybine is al het middelpunt van tal van klinische onderzoeken naar de behandeling van depressie en andere psychiatrische stoornissen. Het gebruik ervan brengt echter intense effecten met zich mee op de perceptie en de bewustzijnsstaat, die een gecontroleerde omgeving en adequaat klinisch toezicht vereisen. Het identificeren van het mechanisme dat verantwoordelijk is voor neuronale veranderingen zou ons in staat kunnen stellen stoffen te ontwikkelen die enkele van de eigenschappen ervan kunnen exploiteren zonder noodzakelijkerwijs de psychedelische ervaring zelf te veroorzaken.
Dit is het perspectief dat de auteurs van het onderzoek aangeven. Weten welke receptoren en welke cellen betrokken zijn bij de vorming van verbindingen zou kunnen helpen bij het ontwerpen van nieuwe, selectievere medicijnen die kunnen inwerken op de hersencircuits die betrokken zijn bij stemmingsstoornissen. Een ambitieus doel, waarvoor verdere experimenten nodig zijn om na te gaan of de waargenomen structurele veranderingen ook bij mensen kunnen worden omgezet in therapeutische voordelen.
Voorlopig hebben onderzoekers een biologisch mechanisme geïdentificeerd, zonder nog een medicijn te hebben ontwikkeld dat dit selectief kan reproduceren. Maar de ontdekking voegt een belangrijk stuk toe aan het onderzoek naar psychedelica: de effecten van psilocybine op neuronale verbindingen zouden kunnen worden uitgebuit, zelfs zonder alle gevolgen van de psychedelische activiteit ervan te reproduceren. Het volgende werk zal zijn om te begrijpen hoe dit resultaat kan worden bereikt met een molecuul dat in de geneeskunde kan worden gebruikt.
