Een baai waar Napels al meer dan dertig jaar op wacht, bijna 200.000 vierkante meter industriële stortplaats en een internationale zeilwedstrijd die de kans op verlossing zou moeten bieden. Maar wordt Bagnoli werkelijk heroverd of wordt het terrein vooral voorbereid op de America’s Cup van 2027?
Dit is de vraag die centraal staat in het onderzoek “Vlot zeilen!” of Report, geschreven door Luca Chianca met Alessia Marzi en uitgezonden op zondag 15 november op Rai 3. Een rapport dat vragen oproept over het beheer van bouwplaatsen, de milieuveiligheid van baggeren en het lot van het voormalige industriegebied Italsider-Cementir.
We hebben er hier over gesproken: zijn ze echt bezig Bagnoli terug te winnen of een haven te bouwen? Rapport werpt licht op de bouwplaatsen van de America’s Cup
Terwijl de instellingen praten over het versnellen van de herontwikkeling, blijkt uit sommige documenten die door het programma zijn onderzocht dat een belangrijk deel van de definitieve ingrepen nog moet worden uitgevoerd.
De vulling die niet wordt verwijderd
Decennia lang omvatte het Bagnoli-herstelproject het verwijderen van de vulling, dat enorme kunstmatige platform gemaakt met afvalmaterialen van oude industriële activiteiten, om de stad een openbaar strand en een teruggewonnen kustlijn terug te geven. Met de komst van de America’s Cup is het programma echter veranderd: in datzelfde gebied worden de bases van de zeilteams gebouwd, terwijl de stortplaats wordt afgedekt en veilig gemaakt.
Volgens documenten getoond door Report zal ongeveer 104.000 vierkante meter worden geïsoleerd door middel van een afdekken(milieuveiligheidstechniek die bestaat uit het bedekken van verontreinigde grond met een of meer beschermende lagen, om verontreinigende stoffen te isoleren en hun verspreiding in het milieu te beperken. In de praktijk wordt het vervuilde materiaal op zijn plaats gelaten en afgedicht in plaats van het vervuilde materiaal af te graven en te verwijderen). Kortom, een waterdichte hoes bedoeld om contact met vervuilde materialen te voorkomen. Een oplossing ontworpen voor een tijdelijke duur van 18 maanden, die – uiteraard – pas na de prijsvraag vragen oproept over het beheer van het gebied.
Het Higher Institute of Health onderstreepte in een advies van november 2025 dat gedeeltelijke en tijdelijke interventies niet als gelijkwaardig kunnen worden beschouwd aan de algehele sanering van de locatie. De burgemeester van Napels en buitengewoon commissaris voor Bagnoli, Gaetano Manfrediverdedigt op zijn beurt de keuze om de vulling niet volledig te verwijderen.
Uit de milieueffectanalyse bleek dat het vanuit milieuoogpunt veiliger is om het op zijn plaats te laten en te begraven in plaats van het te verwijderen, verklaarde hij in januari, waarbij hij uitlegde dat het verwijderen van de materialen aanzienlijke gevolgen zou hebben gehad in verband met transport en verwijdering.
Een standpunt dat de centrale vraag niet uitwist: wanneer zijn de definitieve veiligheidsmaatregelen voltooid en wat blijft er daadwerkelijk toegankelijk voor burgers?
Baggeren en het risico op verspreiding van verontreinigde materialen
Het onderzoek richt zich vervolgens op de baggerwerkzaamheden die nodig zijn om de zeebodem te verlagen en toegang voor boten mogelijk te maken. Volgens Report werden sommige werkzaamheden uitgevoerd met andere apparatuur dan aangegeven in het uitvoerende project, waardoor mariene sedimenten rechtstreeks werden verplaatst en er twijfels ontstonden over de mogelijke verspreiding van verontreinigende stoffen.
Toen Manfredi door Luca Chianca werd ondervraagd, verwierp hij de bezwaren:
Laten we zeggen dat het werk dat wordt gedaan perfect wordt gecontroleerd en dat alles heel goed gaat.
En toen hem werd gevraagd naar de methoden die op bouwplaatsen worden gebruikt, voegde hij eraan toe:
Dit is niet het geval, het baggeren gebeurt zoals gepland.
De burgemeester legde vervolgens uit dat het teruggewonnen materiaal naar tanks zou worden overgebracht om vervolgens te worden gedroogd, geanalyseerd en vervolgens bestemd voor verwijdering op basis van de kenmerken ervan. Maar juist de aanwezigheid van onafgedekte tanks is een van de aspecten die in het onderzoek wordt betwist, vanwege het risico dat stof en vluchtige stoffen zich in het milieu kunnen verspreiden.
ARPAC bevestigde dat het kritieke problemen had gemeld bij het gebruik van baggermaterieel, maar specificeerde echter dat de controles op het water geen significante toenames van de gemonitorde verontreinigende stoffen aan het licht brachten.
Daarom kan niet worden gezegd dat de wijdverbreide verontreiniging van de zee, veroorzaakt door de werkzaamheden, is bevestigd. Er blijven echter vragen bestaan over de volledigheid van de controles en de methoden voor het beheer van de sedimenten.
Fijn stof
Ook de luchtkwaliteit is onder de loep genomen. In 2026 registreerden ARPAC-controle-eenheden in de buurt van bouwlocaties episoden van overschrijding van de dagelijkse referentiedrempel van 50 microgram per kubieke meter voor PM10.
Op sommige dagen droeg echter ook het transport van stof uit de Sahara bij aan de hoge waarden, terwijl de monitoring van 3 tot 9 november geen nieuwe overschrijdingen aan het licht bracht. De gegevens laten ons daarom niet toe om alle vervuilingsepisodes automatisch toe te schrijven aan bouwlocaties, noch staat een enkele overschrijding noodzakelijkerwijs gelijk aan een overtreding van de jaarlijkse wettelijke limiet. Maar in ieder geval zou het nuttig en fundamenteel zijn om te verifiëren dat de omgang met verontreinigde grond plaatsvindt met adequate stofbeheersingsmaatregelen en constante controles.
Wie betaalt er werkelijk om Bagnoli op te ruimen?
Een andere kwestie die in het rapport aan de orde wordt gesteld, heeft rechtstreeks betrekking op het gebruik van publieke middelen. Invitalia bereikte in 2024 een schikkingsovereenkomst met Basi 15, eigenaar van het voormalige Cementir-gebied, die voorzag in de vrije overdracht van de eigendommen en de overname van de landaanwinningsoperaties door het openbaar lichaam.
De overeenkomst maakte het mogelijk om eerdere geschillen te beëindigen en de beschikbaarheid van het gebied te verwerven, maar heropende ook het debat over het Europese beginsel “de vervuiler betaalt”.
Volgens de cruciale kwesties die uit het onderzoek naar voren komen, bestaat het risico dat de kosten van de schoonmaak niet op de schouders van degenen die verantwoordelijk zijn voor de vervuiling terechtkomen, maar uiteindelijk op de gemeenschap terechtkomen.
Invitalia beweert daarentegen dat de transactie het mogelijk maakte om de grond te verwerven zonder compensatie te betalen en om geschillen te overwinnen die de herontwikkeling verder zouden hebben vertraagd.
Het valt nog te begrijpen wat de totale kosten van de schoonmaak zullen zijn en welke middelen nodig zullen zijn om deze te voltooien.
Ondertussen vragen de inwoners van hier maar één ding: Bagnoli terug hebben. De zee, het strand, dat stukje stad terugkrijgen dat verwijderd is uit het dagelijks leven. En bovenal wetende dat er onder hun voeten en in de wateren voor hun huizen geen gif meer aanwezig is van tientallen jaren van industrie. De America’s Cup kan natuurlijk een geweldige gelegenheid zijn, maar het kan niet de zoveelste belofte van wedergeboorte worden die voorbestemd is om half voltooid te blijven.
