Oudste Stonehenge vervoerd vanuit Schotland: studie beschrijft een epische reis van 700 km

Een plaat zandsteen van bijna vijf meter lang en zes ton zwaar, die vandaag de dag in het hart van Stonehenge ligt. Van veraf gezien lijkt het gewoon een stukje van het beroemdste monument uit de Europese prehistorie. Van dichtbij wordt het echter een heel concrete vraag: hoe is een steen geboren in het noordoosten van Schotland terechtgekomen op de Salisbury Plain in het zuiden van Engeland? We hadden het er al over: de Altar Stone komt niet uit Wales, maar uit Schotland, zo’n 700 kilometer van Wiltshire. Nu een nieuw onderzoek Tijdschrift voor Kwartaire Wetenschap voegt een stukje toe aan het verhaal en probeert de reis te reconstrueren.

Van Schotland naar Stonehenge: een reis van 700 kilometer

De onderzoekers combineerden datering van minerale korrels en modellen van oude ijskappen om een ​​langbesproken mogelijkheid te testen: dat ijs uit de laatste ijstijd de steen naar het zuiden droeg. Het beeld dat naar voren komt is genuanceerder. De gletsjers hadden rotsen over een afstand kunnen meeslepen, misschien tot aan het Doggersbankgebied in de Noordzee, dat wil zeggen, in dat nu verzonken gebied dat ooit deel uitmaakte van het landschap tussen Groot-Brittannië en continentaal Europa. Maar toen bleef de weg naar Stonehenge volkomen menselijk.

Omdat gletsjers niet alles verklaren

Jarenlang had de gletsjerverklaring voor de megalieten van Stonehenge een zekere fascinatie. Handig, zelfs elegant: de natuur verplaatst de blokken, mensen vinden ze dichterbij en gebruiken ze. Alleen maken geologische gegevens deze hypothese erg smal. Eerder onderzoek gepubliceerd in Nature had de Altaarsteen al in verband gebracht met de Oude Rode Zandsteen van het Orcadian Basin, een groot geologisch gebied in het noordoosten van Schotland, dankzij de analyse van zirkonen, apatiet en rutielen die aanwezig zijn in de rotsfragmenten. In de praktijk functioneerden mineralen als een eeuwenoud identiteitsbewijs.

Het nieuwe werk voegt een stukje toe aan de geschiedenis van het transport. Simulaties van ijskappen geven aan dat er een gebrek was aan geloofwaardige gletsjerpaden die het brongebied rechtstreeks met Stonehenge konden verbinden. Het ijs zou materiaal naar bepaalde delen van de Noordzee kunnen duwen, waardoor de afstand wellicht iets korter zou worden. Er bleven echter nog honderden kilometers over om af te leggen met handen, touwen, sleeën, rollers, boten of een combinatie van technieken die we vandaag de dag alleen kunnen reconstrueren op basis van aanwijzingen.

Dit maakt het verhaal minder “magisch” en veel indrukwekkender. Het kan zijn dat de steen in verschillende fasen is verplaatst, waarbij gedeelten over land worden afgewisseld met passages langs rivieren of kusten, waar het vervoer over water op zijn minst een deel van het probleem zou hebben opgelost. Een precieze route ontbreekt nog. Het belangrijkste punt is echter al opmerkelijk: de Altaarsteen vereiste organisatie, tijd, kennis van het landschap en samenwerking tussen verschillende gemeenschappen.

Wat is de Altaarsteen en waarom is deze zo belangrijk?

Stonehenge, in het Engelse graafschap Wiltshire, wordt vaak omschreven als een cirkel van geïsoleerde stenen op het platteland. In werkelijkheid behoort het tot een veel groter landschap, bestaande uit terpen, ceremoniële routes, overblijfselen van nederzettingen en neolithische monumenten. Volgens English Heritage dateert het eerste grote bouwwerk op de plek rond 3000 voor Christus, terwijl de grote centrale stenen rond 2500 voor Christus werden geplaatst. In het monument bestaan ​​verschillende stenen naast elkaar: de grote sarsen, voornamelijk verbonden met het Wiltshire-gebied, en de kleinere “blauwe hardstenen”, traditioneel geassocieerd met Wales. De Altaarsteen is een van deze bijzondere stenen en men dacht lang dat deze uit een gebied in Wales kwam.

De Schotse afkomst veranderde alles. We hebben het over een verbinding langs bijna heel Groot-Brittannië, van noord naar zuid, in een tijd zonder moderne wegen, zonder trekdieren van het soort dat later op grote schaal werd gebruikt, zonder wielen die werden gebruikt op de manier die we ons vandaag de dag voorstellen. Als het blok werkelijk door menselijke keuze vanuit het noordoosten van Schotland naar Salisbury Plain is gekomen, dan is Stonehenge niet langer alleen maar een lokaal meesterwerk en wordt het het materiële teken van een veel groter netwerk.

Het woord ‘netwerk’ moet hier zonder moderne verbeeldingskracht worden opgevat. Het betekent mensen die verre gebieden kenden, die informatie konden doorgeven, een joint venture konden aangaan en een project in de loop van de tijd konden onderhouden. Het betekent ook dat je aan die steen een waarde toekent die een enorme inspanning rechtvaardigt. Niemand sleept in een opwelling zes ton honderden kilometers mee.

Een verhaal over mensen, geen mysteries

Het onderzoek vermijdt spectaculaire sluiproutes. De auteurs spreken van een doelbewuste beweging, waarschijnlijk gepland in verschillende fasen. De formule lijkt droog, bijna technisch, maar binnenin speelt zich een enorm tafereel af: groepen mensen die een steen volgen langs landschappen die vandaag de dag deels nog bestaan ​​en deels onder water zijn beland, door gebieden waar het klimaat, het terrein en de afstanden elk stuk tot een probleem kunnen maken.

Doggersbank, nu een zandbank verzonken in de Noordzee, helpt begrijpen hoe anders het landschap was. Tijdens en na de laatste ijstijd veranderden de kusten, steeg de zeespiegel en werden bewoonbare gebieden opgeslokt. Binnen die mobiele geografie zou een steen eerst door de natuur en vervolgens door mensen kunnen worden verplaatst. Het resultaat blijft echter hetzelfde: om Zuid-Engeland te bereiken was beslissend menselijk ingrijpen nodig.

Onderzoekers van Australische en Britse universiteiten namen deel aan het werk, samen met specialisten op het gebied van archeologie en geologie. De volgende stap zal zijn om het punt van herkomst van de steen in Schotland nauwkeuriger te identificeren en te proberen routes te reconstrueren die compatibel zijn met het prehistorische landschap. Voorlopig levert het onderzoek geen definitieve kaart op. Het verkleint echter de marge van hypothesen en ontneemt de ijzige verklaring de rol van één enkele oplossing.

De Stonehenge-altaarsteen blijft daar bijna stil liggen, onder het gewicht van de andere gevallen stenen en duizenden jaren van interpretaties. Deze keer vertelt het minder mysterie en meer werk. Minder legende, meer handen. Een plaat van zes ton, die begon vanuit het noorden en arriveerde in het midden van een monument dat nog steeds iedereen dwingt zijn stem te dempen.

Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in: