Wacht vanavond maar tot de zon verdwijnt en kijk naar het west-zuidwesten. De rest van de schijf zou ook naast het heldere deel van de maansikkel moeten verschijnen, veel zwakker, grijs en bijna transparant. Het is het asgrauwe licht van de maan: een paar uur lang lijkt onze satelliet dag en nacht samen te laten zien. En de gloeilamp zijn wij voor één keer.
Op 17 augustus 2026 bevindt de Maan zich namelijk in de wassende fase, vijf dagen na de nieuwe Maan van 12 augustus en enkele dagen na het eerste kwartier, verwacht op 20 augustus. In Rome wordt de schijf voor ongeveer 26,5% rechtstreeks door de zon verlicht; de waarde verandert lichtjes gedurende de dag, zonder de inhoud van de show te veranderen. Fasen berekend door het US Naval Observatory plaatsen de nieuwe maan op 12 augustus om 17:37 UTC en het eerste kwartaal op 20 augustus om 02:46 UTC.
Dat grijze deel van de maan wordt verlicht door de aarde
De heldere halve maan ontvangt rechtstreeks licht van de zon. De rest van de schijf volgt een beslist lastiger pad: zonlicht bereikt de aarde, wordt door onze planeet naar de maan gereflecteerd en keert uiteindelijk van het maanoppervlak terug naar onze ogen. Twee keer stuiteren en ongeveer 768.000 kilometer tussen de heen en terugreis, om maar een licht te laten verschijnen dat we zonder instrumenten kunnen waarnemen.
NASA definieert het fenomeen aardschijnterwijl we het in het Italiaans lichte cinerea of chiaro di Terra noemen. Wanneer we vanaf de aarde een jonge halve maan waarnemen, lijkt onze planeet vanaf de maan bijna volledig verlicht: een grote heldere aarde aan de maanhemel die in staat is het deel van de satelliet te verlichten dat zich in de nacht bevindt.
Het resultaat is een ronde vorm die nauwelijks zichtbaar is rond de zeis. EduINAF legt uit dat het fenomeen ook met het blote oog kan worden waargenomen, precies op de dagen dicht bij de nieuwe maan, wanneer de geometrie tussen de zon, de aarde en de maan het contrast bevordert tussen de zeer heldere sikkel en de rest van de schijf die door de aarde wordt verlicht.
Hoe laat moet je vanavond naar het asgrauwe licht kijken?
Bovenal heb je een vrij heldere westelijke horizon nodig en een paar wolken minder dan nodig is om een astronomische avond te verpesten. De precieze tijd verandert op natuurlijke wijze langs het schiereiland. In Rome gaat de zon vandaag om 20.07 uur onder, terwijl de maan om 22.08 uur onder de horizon zakt. Een goed indicatief venster begint daarom een half uur na zonsondergang, wanneer de lucht voldoende donker begint te worden om het zwakste licht naar buiten te brengen.
Tussen ongeveer 20.35 uur en 21.10 uur zou er in Midden-Italië een gunstig compromis moeten zijn: de schemering verliest aan helderheid terwijl de maan nog vrij hoog boven de horizon staat. In het noorden en zuiden moeten de tijden worden verschoven op basis van de plaatselijke zonsondergang, zelfs met enkele tientallen minuten.
Je hebt geen telescoop nodig. Met het blote oog kun je de donkere schijf al onderscheiden, vooral vanaf een plek met weinig kunstlicht; met een normale verrekijker wordt de scheiding tussen de zeis en het verlichte oppervlak veel duidelijker. Om het te fotograferen wordt de zaak ingewikkeld, omdat het verschil in helderheid tussen de twee gebieden enorm is: INAF raadt verschillende belichtingen aan om beide goed te kunnen vastleggen.
©INAF
Asachtig licht hoort niet alleen thuis op prachtige foto’s van de maan. Astronomen hebben het ook gebruikt om te bestuderen hoeveel onze planeet de zonnestraling en daarmee het albedo reflecteert. Kijken naar het donkere gebied van de maan betekent in zekere zin kijken naar een licht dat nog steeds de kenmerken van de aarde draagt. NASA gebruikte waarnemingen van aardschijn juist om de variaties in de reflectiviteit van de aarde te bestuderen.
Vanavond zijn echter beslist bescheidener wetenschappelijke behoeften voldoende: een redelijk heldere hemel, uitzicht naar het westen en een paar minuten zonder naar de smartphone te staren. De aarde zal de rest doen en de nacht van de maan verlichten met het licht dat ze enkele ogenblikken daarvoor van de zon heeft ontvangen.
