Bijna 1800 meter onder het oppervlak van de Stille Oceaan, waar het zonlicht slechts als een saaie herinnering komt, heeft een camera iets kleins dat op de zeebodem beweegt, in beeld gebracht. Een klein lichaam, korte armen, een blauwe kleur die zo onverwacht was dat degenen die de beelden vanaf het schip volgden, ervan opschrokken. Het was 2015, vlakbij Darwin Island, in het meest noordelijke deel van de Galápagos-archipel. Dat kleine dier, gefilmd naast een onderwaterberg, heeft vandaag eindelijk een naam: Microeledone galapagensis, een nieuwe soort octopus beschreven in het wetenschappelijke tijdschrift Zootaxa.
De Galápagos, voor de kust van Ecuador, zijn gewend te leven met dieren die uit een parallelle levenscatalogus lijken te komen: zeeleguanen, reuzenschildpadden, soorten die alleen daar voorkomen en die deze eilanden hebben getransformeerd in een soort natuurlijk openluchtlaboratorium. Dit keer ligt het laboratorium echter veel verderop, waar onderwaterrobots, onderzoeksschepen en veel geduld nodig zijn. De blauwe octopus van Galápagos werd waargenomen tijdens een expeditie door de E/V Nautilus, met een op afstand bediend voertuig, de ROV, dat werd gebruikt om de zeebodem te verkennen zonder mensen naar onbetaalbare diepten te sturen.
Een blauwe bal op de achtergrond
Het detail dat de onderzoekers onmiddellijk opviel, was de onevenredigheid. De nieuwe octopus was ongeveer zo groot als een golfbal, een bijna tedere aanwezigheid in een omgeving die we ons altijd voorstellen als enorm, donker en overweldigend. De ROV slaagde erin één exemplaar te verzamelen en twee andere, zeer vergelijkbare exemplaren te filmen. Terug aan land brachten de wetenschappers verschillende monsters die uit de diepte waren verzameld naar het Galápagos-onderzoeksstation. Tussen dat materiaal viel de kleine blauwe octopus op met een zekere biologische onbeschaamdheid: hij was te bijzonder om snel gearchiveerd te worden.
Het exemplaar werd vervolgens bewaard en voor verder onderzoek naar Chicago gestuurd. Hier begon het minder spectaculaire en delicatere deel van de ontdekking. Om een nieuwe soort octopus te beschrijven moet je naar precieze structuren kijken, waaronder de mond, snavel, tanden en inwendige organen. Dit vereist meestal het openen van het monster. In dit geval hadden de geleerden echter slechts één bevestigd exemplaar in handen. Het afsnijden ervan zou het verlies van een kostbaar deel van een zeer zeldzaam dier betekenen.
Dus kwam microcomputertomografie op het toneel, een beeldvormingstechniek die duizenden röntgenscans gebruikt om een driedimensionaal model van het dier te bouwen, van binnen en van buiten. Een soort virtuele dissectie, nauwkeurig genoeg om de interne organen en structuren van de mond te tonen zonder het preparaat te vernietigen. In het geval van Microeledon galapagensis leverden de scans de details op die nodig waren om te bevestigen dat het inderdaad een nieuwe soort was.
De zee die buiten de kaart blijft
De naam vertelt al een deel van het verhaal: galapagensisvan de Galápagos. De wetenschappelijke beschrijving voegt nog andere elementen toe: het is een kleine gedrongen octopus, met korte armen, weinig zuignappen aan zijn armen en kenmerken die onderzoekers ook hebben gedwongen enkele taxonomische grenzen van de familie waartoe hij behoort te herzien. Een klein dier dus dat in staat is een klein stukje van onze classificatie van levende wezens te veranderen.
Het interessante is, afgezien van het ‘schattige blauwe octopus’-effect dat onvermijdelijk de ronde zal doen op sociale media, hier. De diepten vormen geen onduidelijk decor voor een nachtelijke documentaire. Het zijn ecosystemen vol vormen, aanpassingen, strategieën, soorten die we vaak maar één keer zien, misschien wel een paar minuten, dankzij een camera die op de juiste plek langskomt. Deze kleine octopus leeft in een wereld die voor ons bijna onzichtbaar is, maar toch concreet genoeg om te vragen om betere hulpmiddelen, bescherming en veel minder arrogantie.
©Charles Darwin Stichting
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
