Wat er op oudejaarsavond in Crans-Montana gebeurde, bracht fonkelende kaarsen weer in de schijnwerpers, die kleine pyrotechnische displays – die ogenschijnlijk onschuldig zijn – die taarten, desserts en zelfs flessen champagne verlichten tijdens feesten en partijen. Maar naast het brandrisico, dat op dramatische wijze werd aangetoond door het Zwitserse ongeluk, verbergen deze producten ook nog een ander weinig bekend gevaar.
Studies over fonkelende kaarsen
Pyrotechnische kaarsen zijn geen eenvoudige decoraties, ze fungeren als minivuurwerk. Dit blijkt uit een Italiaans onderzoek dat is uitgevoerd als onderdeel van het Davenpros-project, gecoördineerd door professor Tiziano Pagliaroli van de Niccolò Cusano Universiteit, in samenwerking met de Roma Tre Universiteit en het ENEA Onderzoekscentrum van Casaccia.
Het team, dat oorspronkelijk sensoren ontwikkelde om de snelheid van deeltjes in raketmotoren te meten, paste dezelfde technologie toe op pyrotechnische kaarsen. De resultaten zijn verrassend: de metaaldeeltjes die bij de verbranding vrijkomen, reizen met snelheden tussen de 20 en 80 meter per seconde en vallen vrijwel allemaal op het oppervlak van de cake, waarbij ze metalen als aluminium, ijzer, magnesium, barium, koper en strontium met zich meebrengen.
Zoals Pagliaroli aan Repubblica uitlegde, reproduceren deze bougies op kleine schaal enkele typische aspecten van voortstuwingssystemen in de ruimtevaart en zijn ze geladen met dezelfde metalen die in raketten worden gebruikt als drijfgassen. Hun schilderachtige effect is precies te danken aan de oxidatie van deze kleine metaaldeeltjes die de karakteristieke gekleurde vonken uitstralen.
Om de angsten bij het gebruik van deze kaarsen te bevestigen, is er ook een onderzoek gepubliceerd in het tijdschrift Voedselanalytische methoden door Braziliaanse onderzoekers, die de resten van de lichtgevende fonteinen analyseerden. De chemische analyse bracht microdoses metalen aan het licht: barium (0,3%), koper (0,18%), strontium (0,06%), ijzer (0,03%) en aluminium (0,02%), met sporen van cadmium en chroom op de blootgestelde oppervlakken.
Ogenschijnlijk lage percentages, maar toch significant omdat het stoffen zijn die niet in voedingsmiddelen mogen voorkomen, zeker niet als ze bedoeld zijn voor kinderen of gevoelige mensen. De auteurs wijzen erop dat, hoewel de hoeveelheden minimaal zijn, herhaalde blootstelling de dagelijkse innamelimieten kan overschrijden die door internationale gezondheidsinstanties als veilig worden beschouwd.
Samenvattend benadrukken beide onderzoeken hetzelfde probleem: bij pyrotechnische kaarsen komen metaaldeeltjes vrij die zich op snoep kunnen afzetten als ze voor een podiumeffect worden gebruikt, waardoor ogenschijnlijk onschuldige decoraties een potentieel gezondheidsrisico vormen.
Het brandrisico
De Zwitserse tragedie herinnerde ons er vervolgens op de meest dramatische manier aan hoe gevaarlijk brandrisico’s kunnen zijn. Zoals ballistisch expert Raffaella Sorropago, die een experiment uitvoerde, heeft uitgelegd, bevatten fonkelende kaarsen buskruit en kunnen ze temperaturen tot 600°C bereiken. Bij gebruik in de buurt van niet-brandveilige materialen, zoals papier, stof of geluidsabsorberende panelen, kunnen vlammen binnen enkele seconden brand veroorzaken.
Sorropago onderstreept dat ze, als ze op de juiste manier worden gebruikt, geen gevaar opleveren, maar dat het voldoende is om ze in de buurt van brandbare materialen te brengen om het risico onmiddellijk te laten ontstaan.
Om de risico’s te verminderen raden deskundigen aan ze met mate te gebruiken, ze uit de buurt van eetbare oppervlakken te houden en veiligere decoratieve alternatieven te overwegen, zelfs voor snoepjes, vooral als ze voor kinderen bedoeld zijn. Traditionele kaarsen of LED-lichtversieringen kunnen hetzelfde schilderachtige effect bieden zonder de veiligheid of gezondheid van de feestvierders in gevaar te brengen.
Bronnen: Voedselanalytische methoden
