Een kleine voet van slechts 11 centimeter lang, geplant in het vochtige zand van een duin. De hiel is nauwelijks zichtbaar, de voetboog is nog niet gevormd, net als die van een heel klein kind dat leert lopen. Maar dit is geen recent tafereel, noch de herinnering aan een dag aan zee: het is een gefossiliseerde foto van 80.000 jaar geleden, achtergelaten door een Neanderthaler-kind op wat nu de kust van Portugal is.
Zijn voetafdrukken werden, samen met die van minstens één volwassene en nog een ouder kind, ontdekt op het strand van Monte Clérigo, in de Algarve. En ze zijn iets zeldzaams en kostbaars: geen botten, geen gereedschap, maar een dagelijks gebaar dat in het zand is gedrukt – een directe getuigenis van een moment in het leven.
Een uitzonderlijke site
De voetafdrukken kwamen tevoorschijn van een oppervlak dat onder een hoek van ongeveer 35 graden stond, een oude zandhelling die nu versteend is. Door de diepte, afstand en grootte van de treden te bestuderen, konden de onderzoekers reconstrueren wie er langskwamen: een volwassene van ongeveer 1,70 meter lang, een kind tussen de 7 en 9 jaar oud en, de meest verrassende ontdekking, een peuter, dat wil zeggen een kind jonger dan twee jaar oud.
Dit kleine spoor is het belangrijkste: het laat niet alleen zien dat Neanderthalers zich in familiegroepen verplaatsten, maar suggereert ook dat ze zich in de buurt van hun kampeerplaats bevonden, waarschijnlijk op korte loopafstand van het strand. Zo’n jong kind in een open omgeving brengen zou niet veilig zijn geweest als de omgeving niet vertrouwd en relatief rustig was.
En bovenal was de route die ze volgden niet willekeurig: in plaats van recht de helling op te gaan, kozen ze voor een gebogen en schuine route, die gemakkelijker te bewandelen was. Een gedrag dat duidt op planning en bewustzijn.
Niet alleen de jacht op mammoeten
Al tientallen jaren hebben we een nogal rigide beeld van de Neanderthalers: sterke, ruige mannen, gespecialiseerd in de jacht op groot wild. Maar de Monte Clérigo-site vertelt een ander verhaal. De menselijke voetafdrukken overlappen die van wilde dieren, zoals herten, maar wijzen ook naar de zee, heen en weer gaande vanaf de kust.
Dit suggereert dat ze mariene hulpbronnen verzamelden: schelpen, schaaldieren, misschien zelfs vissen of kleine gestrande dieren. Activiteiten die veilig worden gedaan en gedeeld kunnen worden met de kleintjes.
En inderdaad tonen steeds meer onderzoeken aan dat het dieet van de Neanderthalers veel gevarieerder was dan we dachten: niet alleen mammoeten, maar ook schildpadden, vogels, zeevruchten en zelfs zeehonden. Een flexibele voedselaanpak, aangepast aan de omgeving, waardoor ze mogelijk lange tijd hebben kunnen overleven, vooral in kustgebieden zoals het Iberisch schiereiland.
Een ander beeld van Neanderthalers
Deze fossiele voetafdrukken zijn niet alleen een archeologische ontdekking. Ze zijn een verandering van perspectief. Ze laten zien dat Neanderthalers in complexe groepen leefden, voor de kleintjes zorgden, wisten hoe ze moesten plannen en zich moesten aanpassen. Het waren niet de ‘bruten’ die ons jarenlang op school lesgaven.
De voetafdrukken die zijn achtergelaten in Monte Clérigo en Praia do Telheiro, in Portugal, zijn een concreet bewijs van deze verandering van kijk. Ze laten ons een ogenblik dichter bij hen komen, ons een eenvoudig, alledaags tafereel voorstellen: een gezin dat over het zand loopt, misschien op zoek naar eten, misschien gewoon genietend van een moment van rust.
In die voetsporen schuilt menselijkheid, zorgzaamheid en intelligentie. En de boodschap is duidelijk: we zijn niet zo verschillend.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
