Voor de penis bestaat er al sinds eind jaren negentig een gedetailleerde zenuwkaart. Voor de clitoris – een uiterst gevoelig en fundamenteel orgaan voor het seksuele genot van vrouwen – zijn we veel voorzichtiger te werk gegaan, met onnauwkeurige tabellen, overhaaste beschrijvingen en een vertraging die veel zegt over hoe de geneeskunde naar het vrouwelijk lichaam heeft gekeken. Nu is er echt iets aan de hand: een onderzoeksgroep van het Amsterdam UMC heeft de eerste hoge resolutie 3D-reconstructie van het clitorale zenuwnetwerk op bioRxiv gepubliceerd. Het onderzoek is nog steeds een preprint en moet dus nog door vakgenoten worden beoordeeld, maar het brengt al een aantal details naar voren die de handleidingen hadden achtergelaten.
De auteurs werkten aan twee vrouwelijke bekken die na hun dood aan onderzoek werden gedoneerd, met behulp van een synchrotron-röntgenbeeldvormingstechniek die kleine structuren met zeer hoge precisie kan zien. De scans onthullen een ingewikkelder orgaan dan veel teksten tot nu toe hebben beschreven. In de clitoris-glans verschijnen vijf grote zenuwstammen, met een diameter tussen 0,2 en 0,7 millimeter, en de vertakking gaat verder richting de clitoriskap en de mons van Venus. Ook de achterste labiale zenuw komt in beeld, die het gebied rond de clitoris en de labiale structuren innerveert.
De atlassen lieten meer dan één detail achter
Het meest interessante deel betreft de dorsale zenuw van de clitoris, d.w.z. de belangrijkste sensorische zenuw van het orgel. Jarenlang werd aangenomen dat het richting de eikel dunner zou worden totdat het kracht zou verliezen. De nieuwe beelden vertellen een ander verhaal: de zenuw bereikt daar met een robuuste, aanwezige, levende tak. Het is alleen qua uiterlijk een technische correctie. Wanneer een atlas het pad van een zenuw vergist, wordt die fout doorgevoerd in de training, in de uitleg aan de patiënt, in de gebaren van de operator.
Binnen dit werk zit ook een detail dat bijna net zoveel weegt als de gegevens. Dezelfde auteurs herinneren zich dat de clitoris lange tijd in de marge van de grote anatomische teksten bleef staan en dat, toen deze in de 38e editie van de Grey’s anatomie uit 1995, werd op simplistische wijze beschreven als een kleine versie van de penis. Vanaf dat moment veranderde er iets, mede dankzij het werk van Helen O’Connell en andere groepen die sinds 2005 de anatomie van de clitoris beter hebben gereconstrueerd, maar een 3D-zenuwkaart van dit niveau ontbrak nog steeds.
©BioRxiv
Tijdens het gebruik veranderen een paar millimeter alles
De auteurs schrijven dat deze reconstructie een onmiddellijke impact kan hebben op operaties rond de vulva. Er wordt verwezen naar reconstructieve chirurgie na vrouwelijke genitale verminking, genderbevestigingschirurgie en oncologische of reconstructieve operaties in het vulvaire gebied. Het beter kennen van het zenuwnetwerk betekent het verkleinen van de kans op onvrijwillige schade en het werken met minder blinde marges in een gebied waar een paar millimeter veel telt.
Op het gebied van vrouwelijke genitale verminking blijven de cijfers enorm. De Wereldgezondheidsorganisatie spreekt over ruim 230 miljoen meisjes en vrouwen die vandaag de dag in leven zijn en deze praktijk hebben ondergaan in 30 landen in Afrika, het Midden-Oosten en Azië. De meest voorkomende vorm omvat gedeeltelijke of volledige verwijdering van de clitorisglans en clitoriskap. In deze context is een nauwkeurigere kaart zeker nuttig, omdat deze betere hulpmiddelen biedt voor degenen die functie en gevoeligheid proberen te reconstrueren.
Het werk heeft ook een duidelijke limiet: er zijn twee monsters bestudeerd en ze behoren tot donoren in de postmenopauze. De weg is open, de volledige finish ligt voor ons. De onderzoekers spreken zelf over een startpunt en willen de steekproef uitbreiden naar verschillende leeftijden. Met deze kaart is er nu een route te volgen: handig voor de geneeskunde, zeker, maar ook voor iedereen die een lichaam heeft of voor dat van iemand anders zorgt.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
