Als je ze daar allemaal ziet, krijg je zeker een idee van de ernst van de zaak, maar waarschijnlijk niet van de omvang van de schade: we vinden overal peuken, zelfs op het strand, waar ze na plastic fragmenten (die de onbetwiste trieste koningin blijven, 61.785 verzameld) het meest gevonden afval zijn.
Op onze stranden zijn in twaalf jaar tijd 50.053 sigarettenpeuken verzameld in 653 transecten langs de stranden, met een gemiddelde van 77 “peuken” per 100 strekkende meter strand. De gegevens zijn onthuld door Legambiente, die, met het oog op de Nationale Zeedag op 11 april, het strandafvalonderzoek presenteert en de grote mobilisatie van “Schone Stranden en Zeebodems 2026”, die van 10 tot 12 april begint op het hele schiereiland met meer dan 80 schoonmaakactiviteiten in 16 regio’s.
Bij dit alles is er ook goed nieuws: er zijn 18 antirookverordeningen geregistreerd aan de kust, stranden en kustlijnen van verschillende gemeenten.
Het rapport
Van 2014 tot 2026 werden door Legambiente 50.053 sigarettenpeuken verzameld en gecatalogiseerd in 653 transecten, een gemiddelde van 77 “peuken” per 100 strekkende meter strand. Gegevens waaruit blijkt dat sigarettenpeuken op de tweede plaats komen in de ranglijst van materialen die het meest op de stranden worden aangetroffen. Na de plastic fragmenten die op de eerste plaats staan, zijn er 61.785 verzameld. Bovendien vormen sigarettenpeuken 87% van de 57.099 “rookafval” (waartoe ook aanstekers, pakjes sigaretten, tabaksdoosjes of papieren sigaretten behoren) die de afgelopen jaren zijn aangetroffen.
@Legambiente
Een stille noodsituatie die het gevolg is van een ernstige daad van onbeleefdheid en het gebrek aan effectief beleid en controle, ondanks het feit dat in Italië de Milieulink naar de stabiliteitswet van 2014 (Wet 221/2015) voorziet in boetes van 30 tot 300 euro voor degenen die sigarettenpeuken op de grond, in het water en in de riolering achterlaten.
Aan dit zorgwekkende beeld voegen we ook het beeld toe dat betrekking heeft op al het afval van elk type (inclusief peuken) dat de afgelopen twaalf jaar is ingezameld en gecontroleerd. Het gaat om 512.934 afval waarvan 80% plastic is (een gemiddelde van 785 afval per 100 strekkende meter).
@Legambiente
Een probleem dat in ieder geval zelfs de Europese kusten en die van de rest van de wereld niet spaart. Volgens het Digital Report-onderzoek van de Marine LitterWatch van het Europees Milieuagentschap, gepubliceerd op 17 maart 2026 (gegevens verzameld van 2013 tot 2024), zijn peuken het meest voorkomende afval bij de monitoring in de Oostzee (11,6% van al het afval), in de Zwarte Zee (38,4%) en op de tweede plaats op de stranden van de noordoostelijke Atlantische Oceaan (10,3%, na plastic fragmenten met 12,2%).
Het spreekt voor zich dat het achterlaten van sigarettenpeuken op het strand of in de zee, evenals afval, ook een bedreiging vormt voor de biodiversiteit en voor verschillende soorten die gevaar lopen. In Italië behoren bijvoorbeeld de schildpadden tot degenen die het meeste risico lopen Caretta Caretta en de plevier (Anarhynchus alexandrinus). De eerste, die centraal staat in het LIFE Turtlenest-project, nestelt zich steeds vaker aan de Italiaanse kusten dankzij de stijging van de temperaturen. De tweede is een klein vogelsymbool van het duinecosysteem dat zich in deze periode nestelt op de natuurlijke stranden van de Adriatische, Tyrreense, Ionische, Sardijnse en Siciliaanse kust, en in het centrum van het nieuwe Europese LIFE Alexandro-project, medegefinancierd door het LIFE-programma van de Europese Unie.
De inbreukprocedure
Wat we in gedachten moeten houden is dat Italië momenteel onderworpen is aan een inbreukprocedure (2052/2024) die verband houdt met de Europese SUP-richtlijn en onder de discrepanties die door de Europese Commissie zijn vastgesteld, is er ook die met betrekking tot de correcte toepassing van het beginsel van uitgebreide producentenverantwoordelijkheid, de zogenaamde EPR TOBACCO.
In Italië is drie jaar na de inwerkingtreding van de richtlijn de verplichte regeling voor uitgebreide producentenverantwoordelijkheid, zoals voorzien in de SUP-richtlijn, die tabaksproducenten verplicht de kosten te dekken van de infrastructuur die nodig is voor de inzameling (aankoop en installatie van afvalcontainers), schoonmaak, beheer en bewustmaking, nog niet gedefinieerd en officieel gemaakt. Tot op heden zijn er in Italië – in tegenstelling tot andere Europese landen waar EPR-tabak is begonnen, zoals in Frankrijk, of waar de basis bestaat om te beginnen, zoals bijvoorbeeld in Duitsland, Spanje en Zweden – alleen vrijwillige initiatieven, zoals die van het ERION CARE-consortium. Wat op het schiereiland ontbreekt – meldt Legambiente – is een uitvoerend juridisch instrument (zoals een decreet of een andere bindende regelgevende handeling) van het ministerie van Milieu en Energieveiligheid om de EPR voor tabak volledig operationeel te maken. Daarom vraagt de milieuvereniging de minister van Milieu zo snel mogelijk in te grijpen.
Het goede nieuws
In de gemeentelijke gebieden van het schiereiland nemen de antirookverordeningen aan de kust en aan de kustlijn toe. Ik ben 18 die “opgenomen” door Legambiente: de laatste in volgorde van aankomst is die van de gemeente Pesarowaardoor het toepassingsgebied werd uitgebreid.
Er zijn de afgelopen jaren ook antirookverordeningen uitgevaardigd in:
Volgens Legambiente bereidt Rome zich ook voor op een verbod op roken, inclusief elektronische sigaretten, op de stranden van de Capitolijnse kust. In Ostia, Castel Porziano en Capocotta zou er al in de zomer van 2026 hardhandig opgetreden kunnen worden tegen de mogelijkheid om op het strand te roken.
