Vier jaar zijn verstreken sinds de ineenstorting van de Marmolada-gletsjer Italië schokte, waarbij elf mensen om het leven kwamen en een wond ontstond die nog steeds zichtbaar is in het hart van de Dolomieten. Maar aan de zijkanten van de hoogste berg van de Dolomietengroep lijkt de tijd te hebben stilgestaan.
In Pian dei Fiacconi zijn tussen ruïnes, puin en verlaten bouwwerken nog steeds de tastbare tekenen te zien van twee tragedies die dit gebied in een tijdsbestek van een paar jaar hebben getroffen: de verwoestende lawine van december 2020 en de instorting van de gletsjer op 3 juli 2022.
Op de vierde verjaardag van de ineenstorting van de Marmolada-gletsjer, 3 juli 2022, lijkt het Pian dei Fiacconi-gebied nog steeds een open wond in het Dolomietenlandschap. Tussen de overblijfselen van de voormalige skilift, het puin van het toevluchtsoord dat werd overweldigd door de lawine van december 2020 en de nu verlaten bouwwerken lijkt de tijd te hebben stilgestaan.
Als herinnering aan de vernietigende kracht van de berg zijn er nog steeds de ruïnes van het oude toevluchtsoord Pian dei Fiacconi, verwoest door een gigantische lawine die op 14 december 2020 losbrak van de Marmolada-helling, waardoor een van de historische bouwwerken in het gebied in slechts enkele ogenblikken werd vernietigd. Vijf jaar na die gebeurtenis is de definitieve schoonmaak nog steeds niet voltooid.
Niet ver daar vandaan ligt ook het toevluchtsoord Capanna Ghiaiuto, dat gesloten en verlaten bleef nadat het werd begraasd door de ineenstorting van de Serac, die in de zomer van 2022 de lawine van ijs, sneeuw en rotsen veroorzaakte die bergbeklimmers en wandelaars langs de normale route richting Punta Penia overweldigde.
Tegenwoordig blijven bergbeklimmers het gebied bezoeken en klimmen naar de hoogste top van de Dolomieten, maar elke passage gaat onvermijdelijk gepaard met de herinnering aan de slachtoffers en het besef dat ze zich in een bergomgeving bevinden die diepgaand is veranderd door de gevolgen van de klimaatcrisis.
Er wordt al jaren gewacht op de schoonmaak
Om te proberen de waardigheid van een van de symbolische plekken van de Dolomieten te herstellen, is de autonome provincie Trento een project gestart dat de verwijdering omvat van de nu ongebruikte infrastructuur en het puin dat nog steeds aanwezig is in het Pian dei Fiacconi-gebied.
De interventie zou betrekking moeten hebben op de overblijfselen van buiten gebruik gestelde centrales, structuren die beschadigd zijn door extreme gebeurtenissen en materialen die zich in de loop der jaren hebben verzameld. Het doel is om de impact op het landschap en het milieu te verminderen van een gebied dat een van de meest delicate punten in het hele Alpengebied vertegenwoordigt.
Intussen blijven de tekenen van vernietiging echter duidelijk zichtbaar en laten zien hoe snel de gletsjeromgeving in de Alpen verandert.
Wat veroorzaakte de ineenstorting van de Marmolada-gletsjer?
Precies op de vierde verjaardag van de tragedie heeft een belangrijk wetenschappelijk onderzoek het mogelijk gemaakt om nauwkeurig de mechanismen te reconstrueren die hebben geleid tot de ineenstorting van de grote serac van de ijskap van Punta Rocca. Het onderzoek wordt gecoördineerd door de Universiteit van Trento en de Universiteit van Pisa en gepubliceerd in het tijdschrift Geofysische onderzoeksbrievenanalyseerde voor het eerst in detail de fysieke omstandigheden die aan de ramp voorafgingen.
Volgens geleerden was het niet één enkele oorzaak die de ineenstorting bepaalde, maar een combinatie van factoren die tegelijkertijd de hele gletsjermassa destabiliseerden. Als
Uit de simulaties blijkt dat de Marmolada zich in een ‘kritisch evenwicht’ bevond en uiterst kwetsbaar was voor verdere stress.
De belangrijkste nieuwigheid van het onderzoek is de ontwikkeling van een geavanceerd driedimensionaal thermomechanisch model dat in staat is de evolutie van de gletsjer in de maanden voorafgaand aan de ineenstorting te reconstrueren. Dankzij dit systeem simuleerden de onderzoekers het gedrag van het ijs, het onderliggende gesteente en het water dat ontstond door het smelten van het oppervlak.
Uit de analyses bleek dat de abnormale temperaturen die vóór de tragedie werden gemeten – met waarden die zelfs op grote hoogte rond de 10 °C reikten – bijdroegen aan het opwarmen van de gletsjer in de diepte, waardoor de mechanische weerstand ervan werd verminderd. Tegelijkertijd infiltreerde het smeltwater in de holtes tussen het ijs en het rotsachtige substraat, waardoor de hydraulische druk toenam en de krachten afnamen die de stabiliteit van de hele constructie garandeerden.
De situatie werd nog verergerd door een dicht netwerk van interne breuken die de gletsjer nog kwetsbaarder maakten.
Deze resultaten stellen ons in staat de mechanismen die de ineenstorting veroorzaakten en de omstandigheden die daaraan voorafgingen beter te begrijpen, legt Carlo Baroni van de Universiteit van Pisa uit.
Alberto Bellin van de Universiteit van Trento onderstreept ook de beslissende rol van het water dat tussen ijs en gesteente is geïnfiltreerd: de aanwezigheid ervan zou de stabiliserende krachten geleidelijk hebben verminderd, waardoor de onthechting van de gletsjermassa werd bevorderd en het instortingsproces werd versneld.
In een context van steeds snellere opwarming van de aarde, die het verlies aan massa en de geleidelijke terugtrekking van de gletsjers in de Alpen veroorzaakt, zouden dit soort instrumenten van fundamenteel belang kunnen worden voor het voorkomen van glaciologische risico’s en voor de veiligheid van degenen die de bergen bezoeken.
Vier jaar na de tragedie blijft de Marmolada twee parallelle verhalen vertellen: dat van een gebied dat nog steeds wacht om bevrijd te worden van het puin van het verleden en dat van een gletsjer die met zijn ineenstorting op dramatische wijze de concrete gevolgen van de klimaatcrisis op de Italiaanse bergen heeft laten zien.
Bronnen: Geophysical Research Letters / UniPi
