Hanufa Begum combineert neembladeren, chili, gember, knoflook en ui en brengt het mengsel naar de velden. Voor deze boer uit Bangladesh is zelfgemaakte pesticide een heel concrete manier geworden om minder commerciële producten te kopen en de productiekosten te verlagen. De impuls kwam ook van de crisis in het Midden-Oosten, die het in 2026 ingewikkelder en duurder maakte om meststoffen en andere landbouwproducten het land binnen te krijgen.
Zijn geval is een individueel geval, verteld in het veld, dus het zou riskant zijn om het om te zetten in een kant-en-klaar recept voor miljoenen boerderijen. In die fles schuilt echter een probleem dat veel groter is dan het plan zelf: Bangladesh is sterk afhankelijk van het buitenland voor wat het nodig heeft om zijn gewassen te voeden. In juni keurde de Wereldbank noodfinanciering voor de voedselzekerheid van het land goed, wat aangeeft dat Bangladesh meer dan 85% van zijn behoefte aan kunstmest importeert. Het project zal onder meer de aankoop financieren van 600.000 ton meststoffen voor de Aman- en Boro-rijstseizoenen.
Kwetsbaarheid komt van twee kanten. Enerzijds is er de import; aan de andere kant de interne productie van ureum, waarvoor grote hoeveelheden gas nodig zijn. In haar rapport uit 2026 over de landbouwuitgaven van Bangladesh merkt de Wereldbank op dat de nationale capaciteit nog steeds wordt belemmerd door gastekorten, verouderende centrales en knelpunten in het aanbod. Alleen al voor ureum dekt de import ongeveer 75% van de nationale vraag.
Neem, knoflook en chili zijn gisteren niet op de velden aangekomen
De door Hanufa Begum gekozen oplossing heeft een huiselijk, bijna voorraadkastachtig uiterlijk, maar er is veel onderzoek gedaan naar het agrarische gebruik van plantenextracten. We hebben het over botanische pesticiden: stoffen die uit planten worden gewonnen en die worden gebruikt om bepaalde parasieten af te weren, te beperken of te bestrijden.
Vooral Neem is verre van onbekend in de Bengaalse landbouw. De nationale agrometeorologische dienst BAMIS rekent neemzaadextracten tot de interventies die gebruikt kunnen worden tegen sommige bladluizen en mijten, altijd binnen specifieke indicaties voor gewas en plaag.
Het Bangladesh Agricultural Research Institute heeft ook plantaardige oplossingen in de praktijk getest. In een experiment met Naga-peper vergeleken BARI-onderzoekers neemolie, knoflookextract, mahoniezaadextract en conventionele pesticiden. Botanische behandelingen gaven betere resultaten dan onbehandelde planten; neem was de beste onder de plantaardige soorten. De door de boeren toegepaste chemische behandeling leverde echter de hoogste verkoopbare opbrengst op. Een behoorlijk nuttig verschil om te voorkomen dat een interessant alternatief in een wonderdrankje verandert.
Het nationale beleid van Bangladesh voor geïntegreerde plaagbestrijding is al jaren gericht op het verminderen van de afhankelijkheid van pesticiden door middel van verschillende technieken gecombineerd, waaronder praktijken die lokaal door boeren zijn ontwikkeld. Het gestelde doel is om parasieten onder controle te houden door de risico’s, de kosten en het gebruik van chemische producten te verminderen.
Bekijk dit bericht op Instagram
Natuurlijk betekent echter niet per definitie onschadelijk
Chili, knoflook, ui en neem groeien uit de planten. Dit maakt geen enkel mengsel automatisch veilig, effectief of geschikt voor welk gewas dan ook. De FAO herinnert eraan dat botanische pesticiden ook nuttige organismen kunnen aantasten en dat hun effectiviteit afhangt van de stof, concentratie, parasiet en de manier waarop ze worden toegepast.
De blend van Hanufa Begum mag daarom niet worden gelezen als een universele formule die met het oog kan worden gerepliceerd. We hebben geen gecontroleerde proef over de specifieke voorbereiding ervan, noch gepubliceerde gegevens over de opbrengst van het veld voor en na de omschakeling. We weten wat u meldt: u geeft minder uit aan commerciële pesticiden, en sommige klanten zijn bereid meer te betalen voor producten die zijn geteeld zonder synthetische meststoffen en pesticiden.
Het zijn twee verschillende stukjes informatie. De eerste betreft de kosten die de boer maakt; de tweede beschrijft de reactie van een aantal van haar klanten en meet niet het bestaan van een reële prijspremie op de Bengaalse markt.
Dan is er nog een onderscheid dat verloren dreigt te gaan tussen neem- en chilipepers: een plantenbestrijdingsmiddel dient om bepaalde schadelijke organismen onder controle te houden, het vervangt niet automatisch de voedingsstoffen die door kunstmest worden geleverd. Het verminderen van de afhankelijkheid van ureum, fosfaten en andere meststoffen vereist andere agronomische praktijken en voedingsbronnen.
Het verhaal van Hanufa Begum is interessant zonder dat het opgeblazen hoeft te worden. In het land dat honderden miljoenen dollars uitgeeft om de meststoffen veilig te stellen die nodig zijn voor de volgende oogsten, is een boer begonnen op zijn minst een paar items van haar landbouwboodschappenlijstje te schrappen. Het pesticide ‘ruikt’ naar knoflook, ui en neem. De afhankelijkheid van import is echter veel moeilijker af te schudden.
