Antarctica voorstellen zonder ijs is geen oefening in extreme verbeeldingskracht, maar een concrete manier om te begrijpen hoezeer de toekomst van de planeet verbonden is met wat er gebeurt onder die witte deken die ons altijd onbeweeglijk en geruststellend heeft geleken. Tegenwoordig weten we dat zich onder kilometers ijs een levend, complex continent bevindt, gebeeldhouwd door bergen, diepe valleien, bassins en canyons die het lot van het ijs zelf rechtstreeks beïnvloeden.
Dit blijkt uit Bedmap3, de meest gedetailleerde kaart ooit gemaakt van de Antarctische zeebodem, het resultaat van meer dan zestig jaar onderzoek en enquêtes uitgevoerd door een internationaal netwerk van wetenschappers onder leiding van de British Antarctic Survey. Een geduldig werk, gestratificeerd in de tijd, dat gegevens samenbrengt die zijn verzameld door vliegtuigen, satellieten, schepen en zelfs hondensleeën, alsof elk tijdperk een nuttig spoor heeft achtergelaten om de puzzel te voltooien.
Het verwijderen van de ongeveer 27 miljoen kubieke kilometer ijs die Antarctica bedekt, betekent idealiter dat we eindelijk de echte vorm van het continent kunnen zien. En juist deze vorm maakt het verschil. Het ijs beweegt niet willekeurig: het stroomt langs de holtes in de grond, versnelt op de meest vloeiende punten en bevriest waar het op richels en reliëfs stuit. Het kennen van deze details is essentieel om te voorspellen hoe de Antarctische ijskap zal reageren op stijgende temperaturen.
Bedmap3 vult veel van de gaten die eerdere kaarten hebben achtergelaten, vooral in Oost-Antarctica en langs de westkust, gebieden die cruciaal zijn voor de stabiliteit van het ijs. De onderzoekers voegden miljoenen nieuwe meetpunten toe en gebruikten, waar het niet mogelijk was om de dikte van het ijs direct te detecteren, wiskundige modellen op basis van de natuurlijke stroming ervan. Het resultaat is een verrassend duidelijke foto van wat er onder het ijs ligt.
Deze precisie is van belang omdat Antarctica genoeg water vasthoudt om de zeespiegel met ongeveer 58 meter te laten stijgen als het volledig zou smelten. Een verre scenario uiteraard, maar wel één die duidelijk maakt hoe zelfs gedeeltelijke veranderingen enorme gevolgen kunnen hebben voor kuststeden over de hele wereld.
De kaart die vertelt over een grotere kwetsbaarheid dan verwacht
De nieuwe kaart bevestigt dat het totale ijsvolume vergelijkbaar is met eerdere schattingen, maar laat een grotere kwetsbaarheid zien. Veel meer van het Antarctische ijs rust feitelijk op rotsen die zich onder de zeespiegel bevinden. Dit detail zorgt ervoor dat de ijskap meer wordt blootgesteld aan het binnendringen van warmer oceaanwater, vooral langs de randen van het continent.
Een van de meest fascinerende aspecten van Bedmap3 is de mogelijkheid om de zogenaamde subglaciale kanalen weer te geven, echte voorkeursroutes waarlangs het ijs naar de oceaan glijdt. Het zijn structuren die onzichtbaar zijn vanaf het oppervlak, maar cruciaal om te begrijpen waarom sommige gletsjers plotseling versnellen terwijl andere langer weerstand bieden.
De kaart maakte ook een einde aan een zekerheid die geconsolideerd leek. Jarenlang werd gedacht dat het punt met het dikste ijs zich in het Astrolabe-bekken bevond, in Adélie Land. Tegenwoordig weten we dat het record toebehoort aan een naamloze kloof in Wilkes Land, waar het ijs bijna 4.500 meter dik is. Cijfers die de omvang van wat er op het spel staat tastbaar maken.
Een andere nieuwigheid betreft de gebieden waar de ijsplaten, hoewel drijvend, bij eb tijdelijk de zeebodem raken. Het zijn gebieden met onstabiel contact die zowel de beweging van het ijs als de circulatie van oceaanwater beïnvloeden, en die tot voor kort vrijwel genegeerd werden.
De meest recente gegevens vertellen een verhaal dat geen ruimte laat voor onverschilligheid. Alleen al in 2023 verloor Antarctica 168 miljard ton ijs, een van de hoogste waarden ooit gemeten. Een verlies dat deel uitmaakt van een inmiddels duidelijke trend: tussen 2002 en 2017 heeft het smelten van de grote ijskappen voor ongeveer een derde bijgedragen aan de mondiale zeespiegelstijging.
Als we vandaag de dag zonder ijs naar Antarctica kijken, betekent dat niet dat we ons een apocalyptische toekomst moeten voorstellen, maar dat we moeten begrijpen hoe kwetsbaar het evenwicht is dat we aan het veranderen zijn. Bedmap3 is geen eindpunt, maar een essentieel hulpmiddel om het heden te lezen en worstcasescenario’s te voorkomen. Onder dat uniforme wit schuilt een continent dat spreekt. Het is aan ons om te beslissen of we ernaar luisteren.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
