Er is een precies moment waarop je door een foto op sociale media bladert, er net een seconde te lang naar kijkt en een steek in je maag voelt. Het gebeurt terwijl je op de bank zit, tijdens je lunchpauze, in de rij bij het postkantoor. Die beelden hebben atletische, glanzende, jonge, perfect gedefinieerde lichamen. Ze zijn overal. Steeds vaker komen ze niet uit een sportschool of een race, maar uit een algoritme.
Kunstmatige intelligentie bouwt een lichaamsbeeld op dat langzaam het hoofd binnendringt en daar blijft zitten, als achtergrondmuziek die ondertussen herschrijft wat het betekent om het ‘juiste’ lichaam te hebben.
Hoe AI het atletische lichaam vertelt en waarom dit verhaal bekend wordt
Een studie gepubliceerd in Psychologie van populaire media en gemaakt door een onderzoeksgroep van de Universiteit van Toronto vertrekt vanuit een banaal verzoek: genereer afbeeldingen van atleten en gewone mensen. Van daaruit krijgt een steekproef van 300 afbeeldingen, gemaakt met platforms als DALL·E, Midjourney en Stable Diffusion, vorm.
De beelden worden gedetailleerd bekeken. Schijnbare leeftijd, lichaamsbouw, spieren, kleding, lichaamsblootstelling, gelaatstrekken. Het beeld dat naar voren komt, heeft zeer precieze contouren. De door AI gegenereerde atleten zijn bijna altijd jong, dun en gespierd. Vrouwelijke lichamen zien er slank en glad uit. Compacte en gedefinieerde mannelijke exemplaren. De kleding wordt strakker, onthult, laat zien.
Zelfs als het verzoek generiek blijft, worden de beelden grotendeels mannelijk. Niet-atletische lichamen vertonen iets meer variatie, maar blijven verre van echte variëteit. In dit alles ontbreekt er iets dat in het leven bestaat: tekenen van veroudering, grote lichamen, zichtbare handicaps. Afwezigheid wordt een constante aanwezigheid.
Wanneer beelden een vervormende spiegel worden
Miljarden beelden passeren dagelijks de sociale media en een steeds groter deel komt voort uit kunstmatige intelligentie. Deze continue stroom creëert vertrouwdheid. Die vertrouwdheid verandert in referentie. De referentie wordt vergelijking.
De vergelijking werkt in stilte. Het leidt ertoe dat je met een hardere blik naar jezelf in de spiegel kijkt. Het leidt ertoe dat je het lichaam voelt als een onafgemaakt project. Het leidt tot meer bewegen als straf of stoppen met bewegen vanwege emotionele uitputting. Het leidt tot eten met schuldgevoelens of het vermijden van bepaalde plaatsen omdat het lichaam daar niet op zijn plaats lijkt.
In de sportwereld, waar het lichaam al wordt geobserveerd, beoordeeld en becommentarieerd, weegt deze druk nog zwaarder. Het idee van prestatie is verweven met dat van uiterlijk. Het hoofd vult zich met geluid. Het plezier van beweging verliest ruimte. De motivatie neemt af.
De afwezigheid van lichamen met een handicap of met duidelijke tekenen van ouderdom vertelt een ander verhaal. Het vertelt wie wordt gezien en wie buiten beeld blijft. Het vertelt welke lichamen aandacht verdienen en welke onzichtbaar worden. Dit mechanisme werkt zelfs als we het ons niet realiseren.
AI als een versterkte weerspiegeling van onze vooroordelen
Kunstmatige intelligentie stelt zich niet vanuit het niets voor. Absorbeert. Herhalen. Versterken. Het neemt het culturele materiaal dat het online vindt terug en geeft het terug met een samenhang die het algoritme geruststelt en de werkelijkheid verarmt. Dit proces omvat genderstereotypen, rigide esthetische modellen en stille uitsluitingen. Het resultaat is een visuele draaikolk die de ruimte van de normaliteit steeds smaller maakt. De diversiteit neemt af. Uniciteit verliest volume.
Deze dynamiek heeft ook invloed op hoe we ons voelen in relatie tot anderen. Een lichaam dat als ontoereikend wordt ervaren, heeft de neiging zichzelf af te sluiten. De afstand groeit. Eenzaamheid krijgt vorm. Dit alles gebeurt zonder proclamaties, zonder alarmerende tonen, in het eenvoudigste dagelijkse leven.
De kunstmatige beelden zullen blijven stromen. De algoritmen zullen blijven produceren. Wij blijven in het midden, met lichamen die veranderen, die moe worden, die tekenen vertonen. We hebben een zachtere blik op onszelf nodig, die ons eraan herinnert dat deze beelden vertellen over een esthetische keuze, en niet over een maatstaf voor waarde. We hebben ruimte nodig om zelfs buiten het perfecte kader te blijven.
Ieder lichaam draagt een geschiedenis met zich mee die geen enkel algoritme kan kopiëren: er is beweging, herinnering, imperfectie. Er is echt leven. En dat is waar het de moeite waard is om opnieuw te beginnen.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
