Vroeg of laat kom je deze persoon tegen. Soms is het een collega, soms een vriend, soms iemand met wie je veel meer deelt dan je zou willen. Wat er ook gebeurt, het script blijft hetzelfde. Het verkeerde is er altijd. De pijn ook. De wereld lijkt afgeleid, oneerlijk en niet gewaardeerd.
Onderzoek gepubliceerd in Persoonlijkheid en individuele verschillen het brengt orde in deze wijdverbreide sensatie en vertelt een waarheid die, als je erover nadenkt, bekend in de oren klinkt. Slachtoffermentaliteit heeft vaak minder te maken met wat er feitelijk gebeurt en veel meer met hoe iemand emotioneel gestructureerd is. In het bijzonder met een precieze vorm van narcisme die kwetsbaar narcisme wordt genoemd.
Het onderzoek vertelt iets wat veel mensen waarnemen in het dagelijks leven, vaak zonder zich daarop te kunnen concentreren. Er is een groot verschil tussen lijden doorstaan en het opbouwen van je identiteit rondom gekwetst worden. In het tweede geval wordt pijn een vaste lens, een stabiele manier van in de wereld en in relaties staan.
De slachtoffermentaliteit als een gebruikelijke manier van in de wereld staan
Psychologen noemen dit de neiging tot interpersoonlijk slachtofferschap. De naam is lang, de ervaring is eenvoudig. Degenen die dit ervaren, voelen zich herhaaldelijk beschadigd, ongeacht de situatie. Plaatsen en mensen veranderen, maar het gevoel blijft hetzelfde.
Binnen deze trend bestaan enkele herkenbare elementen naast elkaar. De behoefte dat iemands pijn gezien en erkend wordt. Het gevoel anderen moreel een stap voor te zijn. De strijd om echt in de pijn van anderen te treden. De neiging om na te denken over wat gisteren, eergisteren, tien jaar geleden is gebeurd.
Theresia Bedard, auteur van het onderzoek, zegt dat ze dit soort mensen vaak is tegengekomen. Mensen concentreerden zich diep op hun eigen wond. Bij het bestuderen van het fenomeen constateerde Bedard een duidelijke overlap met kwetsbaar narcisme, een stille, fragiele, onopvallende vorm.
Het narcisme dat geen geluid maakt
Kwetsbaar narcisme leeft ver van stereotypen. Er is hier geen sprake van flagrante arrogantie. Er is eerder sprake van een delicate en onstabiele combinatie van een laag zelfbeeld, overgevoeligheid voor kritiek, constante behoefte aan erkenning en defensieve reacties.
Deze structuur maakt elke frustratie zwaarder, elke uitsluiting pijnlijker, elk misverstand een bevestiging. Uit onderzoek blijkt dat slachtoffermentaliteit en kwetsbaar narcisme een centraal kenmerk gemeen hebben: emotionele instabiliteit, wat in de psychologie neuroticisme wordt genoemd.
Degenen die op deze emotionele heuvelrug leven, voelen alles sterker. De wonden lijken dieper. De meest voor de hand liggende onrechtvaardigheden.
Praten over pijn als een relationele strategie
De studie analyseert ook de signalering van slachtoffers, oftewel de gewoonte om publiekelijk over je lijden te vertellen. Een gedrag dat gemakkelijk te herkennen is in het dagelijks leven. Berichten, verhalen, herhaalde vertrouwelijkheden, details die terugkomen.
Bij kwetsbaar narcisme komt deze blootstelling voort uit een authentieke interne ervaring van onrechtvaardigheid. Bij grandioos narcisme volgt het verschillende paden en houdt het meer verband met de behoefte aan aandacht. In beide gevallen blijft het resultaat vergelijkbaar. Lijden wordt taal.
Vanuit persoonlijkheidsoogpunt komen communicatieve, open, extraverte profielen naar voren, die vaak niet geneigd zijn tot emotionele wederkerigheid. Mensen die veel over zichzelf praten, zelfs zonder het te beseffen.
Een verduidelijking die er echt toe doet
De auteurs van de studie benadrukken een essentieel punt. Slachtoffermentaliteit beschrijft een mentale houding, niet de realiteit van geleefde ervaringen. Echt lijden bestaat, er moet naar geluisterd worden, het moet gerespecteerd worden. Dit werk plakt geen etiketten op degenen die een trauma of marginalisatie hebben geleden.
Het spreekt eerder over een intern patroon dat bij iedereen kan voorkomen, ongeacht de persoonlijke geschiedenis. Een patroon dat na verloop van tijd vertrouwd en bijna geruststellend wordt. Degenen die zichzelf voortdurend als slachtoffer beschouwen, duwen anderen vaak weg terwijl ze nabijheid zoeken. Relaties worden moe. Luisteren wordt dunner. Het gevoel van eenzaamheid groeit en versterkt het interne verhaal.
Het onderzoek suggereert diepgaand onderzoek naar emotionele regulatie, zelfwaardering en bewustzijn van iemands interne patronen om deze rigide identiteit op te lossen. Eruit komen betekent het herstellen van de keuzevrijheid, ademruimte en gezondere relatiemogelijkheden. Jezelf bevrijden van de slachtoffermentaliteit betekent eenvoudigweg dat je er niet langer in leeft als je enige mogelijke thuis.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
