Twintig van de vierentwintig mensen slaagden erin een wiskundige regel te ontdekken die ze nog niet eerder hadden geïdentificeerd. Eén ding hadden ze gemeen: tijdens een pauze kwamen ze even in de meest oppervlakkige slaapfase terecht. Om de rest te onderbreken gebruikten de onderzoekers een nogal rudimentaire wekker. Een klein plastic flesje tussen de vingers.
Het experiment, uitgevoerd door het Paris Brain Institute en de Sorbonne, bracht een oude truc nieuw leven in, toegeschreven aan Thomas Edison en ook geassocieerd met figuren als Nikola Tesla, Albert Einstein en Salvador Dalí: in slaap vallen met een voorwerp in je hand en het geluid van de val de slaap laten onderbreken. Een systeem dat, volgens de traditie, het mogelijk maakt intuïties en mentale beelden vast te leggen voordat ze verdwijnen.
De studie gepubliceerd op Wetenschappelijke vooruitgang vond een interessant verband: 83% van de deelnemers die het N1-slaapstadium hadden bereikt, ontdekte de verborgen oplossing voor een probleem, vergeleken met ongeveer 31% van degenen die wakker bleven. Een opmerkelijk verschil, vooral als je bedenkt dat slechts een paar seconden slaap voldoende was.
De truc met vallende voorwerpen: van Edison tot Salvador Dalí
Het principe is eenvoudig. Je zit in een fauteuil, laat één hand iets uit de armleuning steken en houdt een voorwerp tussen je vingers. Wanneer we in slaap beginnen te vallen, ontspannen de spieren. De greep wordt losser, het voorwerp glijdt weg en het geluid van de val brengt ons terug in de waakzaamheid.
Het doel is om de hypnagogische toestand te onderscheppen, dat korte interval tussen waken en slapen waarin spontane beelden, ogenschijnlijk losstaande herinneringen en ongewone associaties kunnen verschijnen. Volgens een wijdverspreid verhaal gebruikte Thomas Edison metalen bollen die hij liet vallen toen hij begon te dommelen. Het geluid zou hem vroeg genoeg wakker maken zodat hij eventuele inzichten kon noteren.
Salvador Dalí had een eigen variant. In het boek 50 geheimen van magisch vakmanschapgepubliceerd in 1948 en ook herinnerd door de Gala-Salvador Dalí Foundation, beschreef de schilder een techniek genaamd slapen met een sleutelslapen met een sleutel. Hij zat in een fauteuil, hield een grote sleutel tussen zijn vingers en plaatste een bord op de grond. Zodra de sleutel viel, werd hij wakker door het geluid. Op dat moment probeerde hij de beelden terug te halen die naar voren kwamen terwijl hij in slaap viel.
Een klein flesje en 103 vrijwilligers: het experiment van de wetenschappers
Om te testen of de beginfase van de slaap intuïties zou kunnen bevorderen, betrokken Franse onderzoekers 103 gezonde jonge volwassenen en onderwierpen hen aan een numerieke taak. De vrijwilligers moesten reeksen van acht cijfers uitwerken door enkele regels toe te passen. Een repetitieve oefening, met een bijzonderheid: er was een snelkoppeling waarmee je veel sneller tot het antwoord kon komen.
De deelnemers waren hier echter niet van op de hoogte. Na een eerste reeks tests hadden 16 mensen de verborgen regel al geïdentificeerd en werden uitgesloten van daaropvolgende analyses. De anderen brachten twintig minuten door in een donkere kamer, zittend in een half liggende positie, met hun ogen gesloten.
Ze hadden allemaal een klein plastic flesje in hun rechterhand. Als ze viel, moesten ze onmiddellijk vertellen wat ze dachten of zich voorstelden. Ondertussen monitorden wetenschappers de hersenactiviteit via polysomnografie, een techniek waarmee verschillende fysiologische parameters tijdens de slaap kunnen worden geregistreerd. De resultaten lieten een aanzienlijk verschil zien.
Van de 24 deelnemers die pas stadium N1 hadden bereikt, ontdekten er 20 de verborgen regel. Van de groep van 49 mensen die wakker bleven, slaagden er slechts 15 in. Onder de 14 vrijwilligers die de iets diepere N2-fase hadden bereikt, werd de oplossing door slechts twee personen geïdentificeerd. Juist deze vergelijking trok de aandacht van wetenschappers: het grootste voordeel leek geconcentreerd in de allereerste slaapfase, voordat de hersenen dieper in slaap vielen.
Die 15 seconden tussen waken en slapen die een intuïtie kunnen bevorderen
Volgens de onderzoekers ging het doorbrengen van minstens 15 seconden in de N1-fase ook gepaard met een grotere kans om de verborgen regel te ontdekken. Deze fase is vooral interessant omdat de hersenen zich beginnen los te maken van externe prikkels, terwijl ze toch enkele kenmerken van waakzaamheid behouden.
Iedereen die op dit tijdstip wakker wordt, kan zelfs het gevoel hebben nooit in slaap te zijn gevallen. Toch kan de geest in de tussentijd beelden, gedachten en associaties hebben voortgebracht die enkele ogenblikken daarvoor nog niet aanwezig waren. Het experiment liet ook een merkwaardig detail zien: de inzichten kwamen niet noodzakelijkerwijs tijdens het dutje. Deelnemers die de verborgen regel ontdekten, hadden na de pauze gemiddeld nog 94 pogingen nodig om deze te herkennen.
Bovendien was de inhoud van de beelden en gedachten die gerapporteerd werden tijdens het in slaap vallen niet direct gekoppeld aan het vermogen om het probleem op te lossen. Wat de intuïtie vooral leek te bevoordelen, was de passage door die specifieke hersenaandoening. De onderzoekers observeerden ook het gedrag van de fles. De val ervan viel vaak samen met de opeenstapeling van zeer korte slaapperioden en het geluid veroorzaakte het ontwaken, waardoor de deelnemers niet in diepere fasen terechtkwamen.
Het oude hulpmiddel dat aan Edison werd toegeschreven, had daarom ook zijn nut gevonden in het laboratorium: het stelde ons in staat het inslapen te onderbreken op het moment dat de hersenen het grensgebied tussen slaap en waakzaamheid overschreden. De auteurs beschouwen deze resultaten als veelbelovend, maar erkennen dat verdere experimenten nodig zullen zijn om te begrijpen in welke mate de vallende-objectmethode direct bijdraagt aan intuïties.
Hoe je de creatieve dutjetruc thuis kunt proberen
Om te experimenteren met een thuisversie van de methode, kiest u eenvoudigweg een comfortabele fauteuil, plaatst u een arm op de armleuning en laat u uw hand iets uitsteken. U kunt een klein, licht, glad, onbreekbaar voorwerp tussen uw vingers houden dat groot genoeg is om niet in uw vuist verstrikt te raken. Daaronder een oppervlak waarop het geluid kan maken.
De Franse onderzoekers hadden verschillende gereedschappen uitgeprobeerd, waaronder lepels, metalen kogels en antistressvoorwerpen, voordat ze kozen voor een plastic bakje van slechts 55 gram. De keuze beantwoordde aan zeer specifieke behoeften: het object moest comfortabel in de hand liggen, gemakkelijk glijden en voldoende geluid maken om de slaap te onderbreken.
Vóór de pauze kunt u een paar minuten besteden aan het probleem waaraan u werkt. Dan ga je zitten, sluit je ogen en laat de slaap spontaan komen, zonder het te forceren. Wanneer het voorwerp valt, kunt u de gedachten opschrijven die zojuist zijn opgekomen of de activiteit hervatten die nog in behandeling is.
Zonder het monitoren van de hersenactiviteit kunnen we natuurlijk niet weten of we werkelijk de N1-fase hebben bereikt. Bovendien werd de methode bestudeerd via een specifieke wiskundige oefening: de resultaten garanderen niet hetzelfde voordeel voor welk type creatieve activiteit dan ook. Zelfs de deelnemers die de sluiproute vonden, moesten immers na het dutje verder nadenken. De fles had hen wakker gemaakt, maar het probleem was voor hen niet opgelost.
