Een ballon belandt in zee, in een weiland of op een composthoop en begint daar niet jarenlang te blijven liggen, maar begint uiteen te vallen. Dit is het idee achter Bioloon, een nieuw materiaal ontwikkeld aan het Imperial College London om latexballonnen te bouwen die veel sneller kunnen worden afgebroken dan de ballonnen die momenteel op de markt zijn. De groep spreekt over negen maanden. Een tijd die beslist beter past bij een verjaardagsfeestje dan bij een kleine erfenis aan de natuur.
Het project is ontstaan uit het onderzoek van Juliana Cumming, een promovendus in chemische technologie aan Imperial, samen met professoren Jason Hallett, Maria Charalambides en Koon-Yang Lee. Na ongeveer drie jaar werken werd ook een spin-off geboren, opgericht in 2026 door Hallett, Cumming, Charlotte Melia en Christie-Lee Molgaard. De formule is gepatenteerd en volgens de universiteit zouden de eerste producten binnen ongeveer een jaar op de markt kunnen komen.
Het probleem is wat de ballon tot een ballon maakt
Natuurlijke latex komt uit het sap van de rubberboom en lijkt de perfecte kandidaat voor een object dat voorbestemd is om te verslechteren. Dan moet het sterk genoeg worden om door een kind opgeblazen, geknoopt, verpletterd te worden en eventueel in ieder geval tot aan de taart te overleven.
Om deze eigenschappen te verkrijgen, wordt de latex normaal gesproken onderworpen aan zwavelvulkanisatie en verwerkt met verschillende additieven. De behandeling creëert verbindingen tussen de ketens van het materiaal en verbetert de elasticiteit en weerstand, maar maakt degradatie veel moeilijker. A studie gepubliceerd in 2021 over Tijdschrift voor gevaarlijke materialen geteste latexballonnen worden ook verkocht als “biologisch afbreekbaar” door ze 14-16 weken in zoet water, zout water en industriële compost te laten liggen. Uiteindelijk hadden ze over het algemeen nog steeds een herkenbare vorm en grootte.
Juist op deze passage probeert Bioloon in te grijpen. Het materiaal blijft gebaseerd op natuurlatex, echter gecombineerd met een ander biologisch afbreekbaar polymeer, terwijl het systeem waarmee de ketens van het materiaal worden gebonden verandert. Imperial legt uit dat de nieuwe formulering de additieven van het conventionele proces vermijdt en de noodzakelijke kenmerken behoudt: het prototype kan meerdere keren worden opgeblazen en is ontworpen om compatibel te zijn met normale ballonproductietechnieken.
Cumming rapporteerde dat de monsters werden getest in de bodem, zeewater en gedeïoniseerd water en dat de groep op basis van de tests de biologische afbraak in een bereik van negen maanden schat. Hier is het echter noodzakelijk om de kalender met de ene hand vast te houden en het enthousiasme met de andere: het cijfer voor negen maanden is momenteel een schatting die door de onderzoekers is meegedeeld. De wetenschappelijke pagina van Imperial beschrijft het project en de behaalde resultaten, maar publiceert nog geen peer-reviewed onderzoek met een compleet protocol, ruwe gegevens en vergelijkbare afbraaktijden in verschillende omgevingsomstandigheden. De uitvinding is dus concreet; dat “negen maanden” nog steeds alle decimalen moet opleveren.
Omdat een verloren ballon een zeer ernstig probleem kan worden
©Bioloon
Het probleem overstijgt ruimschoots de esthetiek van een strand met een paar stukjes rubber in het zand. Losse ballonnen kunnen door dieren worden ingeslikt, en zachte ballonnen vormen een bijzonder gevaar omdat ze het maag-darmkanaal kunnen verstoppen.
In 2019 verscheen een onderzoek in Wetenschappelijke rapporten analyseerde 1.733 zeevogels behorend tot 51 soorten. Onder de onderzochte dieren waren ballonfragmenten het type ingeslikt afval dat het grootste risico met zich meebracht: in het specifieke monster was de kans 32 keer groter dat het inslikken van een ballon of een fragment ervan met de dood gepaard zou gaan dan een fragment van hard plastic. De onderzoekers legden ook uit waarom: zachte, flexibele materialen kunnen verdichten en verstoppingen veroorzaken.
Daarom zou een sneller biologisch afbreekbare ballon vooral interessant zijn als er iets misgaat: een touwtje glijdt uit de hand, de ballon stijgt op en het feest gaat zonder door. Biologisch afbreekbaar betekent echter niet dat het onschadelijk is, terwijl het wel afbreekbaar is. In de maanden die nodig zijn voor de ontbinding blijft het materiaal beschikbaar om te worden ingenomen, en geen nieuwe latex maakt het vrijwillig loslaten van ballonnen in het milieu daarom een goed idee.
Van de ballon tot de handschoenen, het materiaal zou een leven kunnen leiden dat groter is dan het feest
Misschien wel het meest interessante deel van het project ligt buiten de ballon. Imperial presenteert Bioloon als onderzoek naar biologisch afbreekbare elastomeren, dus elastische materialen die potentieel ook elders gebruikt kunnen worden. De groep kijkt al naar latexproducten zoals handschoenen en andere artikelen waarbij elasticiteit en weerstand tijdens gebruik nodig zijn, gevolgd door een minder problematisch einde van de levensduur. Voorlopig bevinden we ons nog in de fase waarin een goede laboratoriumformulering moet aantonen dat het industriële productie kan worden, waarbij de prestaties, kosten en afbraaktijden behouden blijven zodra het uit gecontroleerde omstandigheden wordt vrijgegeven.
De spin-off Bioloon werd in 2026 speciaal opgericht om de technologie uit de universiteit te halen. Volgens Imperial is het proces ontworpen om zich aan te passen aan de systemen die al door fabrikanten worden gebruikt, een detail dat verre van secundair is als je een interessant prototype moet transformeren in miljoenen verkoopbare objecten.
Voorlopig hebben we daarom een ballon die opblaast, hergebruikt kan worden en in voorlopige tests veel sneller afbreekt dan conventionele latex. We hebben ook een patent, een nieuw bedrijf en een stap die nog nodig is: met gepubliceerde wetenschappelijke gegevens laten zien hoe snel en volledig die degradatie plaatsvindt in verschillende reële omstandigheden.
Negen maanden zou al een grote sprong zijn vergeleken met een ballon die jarenlang herkenbaar blijft. Ervan uitgaande dat de kleine hand op het feest het niet loslaat: dat blijft het minst technologische en meest effectieve verwijderingssysteem.
