Eeuwenlang bleef dat laken liggen waar de handen van balsemers het hadden gelegd: op de buik van een Romeinse mummie, in een tombe in Al Bahnasa, in Midden-Egypte. Toen geleerden het lazen, kwam Homerus uit die vezels tevoorschijn. Het fragment behoort tot het tweede boek van de Ilias en bevat de catalogus van schepen, de passage met een opsomming van de Griekse strijdkrachten die op weg waren naar Troje. De ontdekking markeert een duidelijk precedent: archeologen beschrijven het als de eerste bevestiging van een Griekse literaire tekst die opzettelijk in het mummificatieproces is ingevoegd.
Een mummie bracht Homer terug naar de materiële gebaren van begrafenis
De archeologische missie van Ossirinco, toevertrouwd aan de IPOA van de Universiteit van Barcelona en geleid door Maite Mascort en Esther Pons, onderschepte het fragment tijdens de campagne tussen november en december 2025. Het team van Núria Castellano werkte in Tomb 65 van Sector 22 toen ze een mummie vonden met een papyrus op zijn buik als onderdeel van het balsemingsritueel. Op dezelfde plek waren al Griekse papyri teruggegeven die op vergelijkbare posities waren ingevoegd, altijd met magische of rituele inhoud. Deze keer is er een literaire tekst verschenen, en dat alleen al is voldoende om de as van de hele ontdekking te verleggen.
Het onderzoek werd tussen januari en februari 2026 voortgezet met conservator Margalida Munar, de papyroloog Leah Mascia en de filoloog Ignasi-Xavier Adiego, die het project leidt. Uit Mascia’s lezing kwam de herkenning van de passage voort: boek II van de Ilias, de beroemde scheepscatalogus, een van de bekendste passages van het gedicht. Adiego legde uit dat de nieuwe gegevens niet liggen in de aanwezigheid van Griekse papyrus in de mummificatie, die al in het verleden is gedocumenteerd, maar in het feit dat hier een literaire tekst verschijnt binnen een begrafeniscontext. Het is deze kloof die de vondst uitzonderlijk maakt.
In de necropolis van Al Bahnasa, het oude Oxyrhynchus, ongeveer 190 kilometer van Caïro en naast de Bahr Yussef, een zijtak van de Nijl, hebben opgravingen een begrafeniscomplex met drie kalkstenen kamers aan het licht gebracht. Daar kwamen Romeinse mummies en versierde houten sarcofagen tevoorschijn, die tegenwoordig vaak onder moeilijke omstandigheden arriveren als gevolg van de plunderingen in het verleden. De Homerische papyrus ontleent juist kracht aan dit landschap van stenen, lichamen en plunderingen: een kwetsbaar object dat nog steeds precies op de plek ligt waar iemand het ongeveer zestien eeuwen geleden had neergezet.
Voor een moderne lezer lijkt de catalogus van schepen misschien een lange lijst, bijna een pauze in het verhaal van de Trojaanse oorlog. Binnen het gedicht heeft die passage echter een precies gewicht: het verbreedt het front, brengt orde in de Achaeïsche wereld, transformeert de expeditie in een kaart van mannen, steden en macht. Het vinden ervan in een Romeins graf in Egypte zorgt voor een zeer sterke culturele wrijving, omdat een stuk dat geboren is voor de Griekse epische herinnering uiteindelijk wordt opgenomen in een begrafenisgebaar dat tot een andere materiële en religieuze horizon behoort. De precieze betekenis van die keuze valt nog te bestuderen, maar de waarde van de ontdekking is al heel duidelijk.
Oxyrhynchus, de stad van papyrus waar boeken steeds uit het zand tevoorschijn komen
Oxyrhynchus heeft altijd zwaar gewogen in de geschiedenis van oude teksten. Sinds het einde van de negentiende eeuw heeft de plek, die vandaag de dag wordt geïdentificeerd met Al Bahnasa, een enorme hoeveelheid papyri opgeleverd: administratieve documenten, privébrieven, religieuze teksten, literaire werken. De opgravingen die Bernard Grenfell en Arthur Hunt tussen 1896 en 1907 lanceerden, openden een immens archief van de Grieks-Romeinse wereld, dat vervolgens meer dan een eeuw lang zonder onderbreking werd bestudeerd. In die mis kwamen ook auteurs terug die verloren waren gegaan of slechts in fragmenten bewaard waren gebleven. Juist om deze reden heeft de ontdekking van vandaag een andere kracht: Oxyrhynchus had ons al gewend aan boeken die uit het zand en de stapels afval in de stad waren gehaald, laat staan aan een passage van Homerus die in een begrafenisritueel was verwerkt.
De missie van de Universiteit van Barcelona werkt in Ossirinco sinds 1992, het jaar waarin het project werd gestart onder leiding van Josep Padró, en wordt beschouwd als een van de meest stabiele Spaanse aanwezigheden in Egypte. De laatste campagne, die tussen november 2025 en februari 2026 werd afgesloten, leverde vondsten op die volgens de verantwoordelijken van uitzonderlijk historisch en archeologisch belang zijn. De stad van papyrus blijft spreken vanuit zijn overblijfselen. Deze keer deed hij het vanuit de buik van een mummie.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
