Een druppel koelvloeistof, met een diameter van slechts enkele millimeters, slaagde erin om de temperatuur van een gesimuleerde chip in slechts 15 seconden met 17°C te verlagen. Terwijl het apparaat in water was ondergedompeld. Dit is het resultaat van onderzoekers van de Universiteit van Waterloo, Canada, die experimenteerden met een koelsysteem voor datacenterprocessors, die steeds meer onder druk kwamen te staan ​​door toepassingen van kunstmatige intelligentie. En het interessante is dat die ene druppel de heetste plek sneller afkoelde dan een heel vat gevuld met hetzelfde koelmiddel.

Het onderzoek, gepubliceerd in Journal of Colloïd- en Interfacewetenschapstelt een nogal ingenieus systeem voor: gebruik water, dat goedkoop is en warmte kan verspreiden, voor gewone koeling en reserveer kleine hoeveelheden van een duurder koelmiddel voor ruimtes die plotseling oververhit raken. Een taakverdeling die het thermisch beheer van servers efficiënter zou kunnen maken door de hoeveelheid benodigde gespecialiseerde vloeistoffen te verminderen. Voorlopig betreft het resultaat een laboratoriumexperiment, maar het principe is aangetoond.

Omdat een enkele druppel zo snel kan afkoelen

Processoren worden niet allemaal op dezelfde manier en vooral niet gelijkmatig warm. Tijdens veeleisendere werkzaamheden kunnen sommige gebieden binnen enkele seconden veel heter worden dan de rest van de chip. Dit zijn de zogenaamde hotspots, plaatselijke oververhittingspunten die de prestaties van componenten kunnen vertragen en de veroudering ervan kunnen versnellen. Het probleem treft vooral systemen met een hoog rekenvermogen, zoals systemen die worden gebruikt voor het trainen en bedienen van kunstmatige-intelligentiemodellen.

Om oververhitting te beperken worden ook in datacenters dompelkoelsystemen toegepast, waarbij elektronische componenten omgeven zijn door specifieke vloeistoffen die geen elektriciteit geleiden. Deze koelmiddelen kunnen duur zijn en warmteverlies treedt niet altijd snel genoeg op als de temperatuur op een bepaald punt stijgt. De Canadese groep probeerde daarom twee vloeistoffen met verschillende eigenschappen te combineren, waarbij ze profiteerden van hun verschillende reactie op hitte.

Onder leiding van Sushanta Mitra, hoogleraar mechanische en mechatronische techniek, gebruikten onderzoekers Tian-Yu Zhang en Arnav Banerjee een dun saffieroppervlak van 30 millimeter per zijde, voorzien van een verwarmingscoating om het thermische gedrag van een chip te simuleren. Ze dompelden het in gedeïoniseerd water en brachten met een kleine naald een druppel Novec 7100 op het oppervlak aan, een koelvloeistof die bij ongeveer 61°C kookt, veel sneller dan water.

De druppel, dichter dan water en slecht oplosbaar, bleef op het verwarmde oppervlak achter. Toen de temperatuur hoog genoeg steeg, begon het koelmiddel te koken, waardoor belletjes ontstonden die door het omringende water omhoog stegen. Bij het koken absorbeerde de vloeistof een grote hoeveelheid thermische energie, terwijl de beweging van de bellen hielp de warmte te verspreiden. In wezen werkte een druppel direct op de heetste plek, terwijl het water voor de rest zorgde.

De chip koelt in 15 seconden met 17 graden af

De onderzoekers herhaalden de experimenten op drie verschillende verwarmingsniveaus, waarbij ze de temperaturen volgden via een infraroodcamera en de belvorming filmden met een hogesnelheidsvideocamera. Vervolgens vergeleken ze de resultaten met de resultaten die werden verkregen met alleen water of een koelmiddelbad. Bij de maximale ervaren thermische intensiteit, gelijk aan 14,4 watt per vierkante centimeter, registreerde het midden van de oververhitte zone een afname van ongeveer 17 °C gedurende 15 seconden.

In het bad dat volledig uit koelmiddel bestond, bereikte het oppervlak vergelijkbare maximale temperaturen, maar de daaropvolgende afkoeling verliep veel langzamer. Door alleen water te gebruiken, bleef de temperatuur van de hotspot echter stijgen. De druppel bood daarom een ​​snellere respons, juist in de heetste omstandigheden, en droeg ook bij aan het verlagen van de temperatuur van het omringende oppervlak.

Zoals uitgelegd door de Universiteit van Waterloo, werkt het mechanisme volgens Mitra omdat koken veel warmte absorbeert en de opstijgende bellen het water rondom het koelmiddel mengen, waardoor het vermogen om thermische energie te transporteren wordt verbeterd. Op deze manier profiteert u van de voordelen dat u alleen kunt koken waar en wanneer u dat nodig heeft, zonder dat u het hele systeem hoeft te vullen met grote hoeveelheden van een gespecialiseerde vloeistof.

De gecoate druppels die reageren op hitte

De onderzoeksgroep experimenteerde ook met een andere oplossing: de druppels koelmiddel in een heel dun laagje siliconenolie wikkelen. Hiervoor gebruikten de onderzoekers een laagje olie dat op het water dreef, waar de druppels doorheen gingen. Gaandeweg kreeg het koelmiddel een coating die de manier waarop het begon te koken veranderde. Een techniek genaamd vloeistof-vloeistofinkapseling, waarmee we kunnen ingrijpen op het gedrag van de druppels zonder de vloeistof die erin zit rechtstreeks te wijzigen.

Tests toonden aan dat een eenvoudige siliconencoating het koken kon vertragen, wat vervolgens de plotselinge vorming van een grote bel in de hand werkte. Door kleine deeltjes aluminiumnitride, een keramisch materiaal dat warmte kan geleiden, aan de olie toe te voegen, veranderde het gedrag opnieuw: in plaats van één enkele grote bel ontstonden er veel kleinere. Tijdens de meest intensieve tests zorgden deze coatings ervoor dat de maximale temperatuur die door de hotspot werd bereikt, met ongeveer 10°C kon worden verlaagd.

Het systeem kent nog enkele technische beperkingen. Olieresten die op het oppervlak achterblijven, kunnen de afkoeling in de loop van de tijd vertragen, en ongecoate druppels presteren onder bepaalde omstandigheden beter. De experimenten hebben echter aangetoond dat het mogelijk is om in te grijpen op het moment en de wijze van koken, een belangrijk detail voor het ontwerpen van systemen die kunnen reageren op plotselinge temperatuurveranderingen.

Hoe het zou kunnen werken in datacenters

De onderzoekers bedenken twee mogelijke toepassingen. De eerste betreft een systeem dat is uitgerust met sensoren die de heetste punten van een processor kunnen identificeren en precies daar waar nodig een druppel koelvloeistof kunnen vrijgeven. De tweede richt zich in plaats daarvan op gecoate druppels die in de koelvloeistof circuleren en beginnen te koken wanneer ze een voldoende heet oppervlak bereiken. In beide gevallen zou het doel zijn om temperatuurpieken snel aan te pakken, met behulp van beperkte hoeveelheden gespecialiseerd koelmiddel.

Om tot een industriële toepassing te komen zijn verdere tests nodig. De experimenten werden uitgevoerd op een verwarmd oppervlak ondergedompeld in stilstaand water, terwijl in echte systemen de vloeistoffen normaal gesproken door speciale circuits worden bewogen. De Waterloo-groep zal daarom het gedrag van de druppels in aanwezigheid van continue stromen moeten bestuderen, coatings moeten identificeren die minder residu achterlaten en de prestaties op functionerende elektronische componenten moeten verifiëren.

De technologie zou ook toepassing kunnen vinden in andere sectoren waar warmtebeheer bijzonder delicaat is, van batterijen voor elektrische voertuigen tot krachtige lasers en LED-verlichtingssystemen. In datacenters, waar warmteafvoer een belangrijk onderdeel is van de energiebehoefte, zou het een interessant voordeel kunnen zijn om koelvloeistof alleen naar de heetste gebieden te kunnen sturen. Voorlopig gebeurde alles op een klein vierkantje van saffier van slechts drie centimeter breed. De koelvloeistof deed zijn werk in vijftien seconden. Nu zullen onderzoekers moeten uitzoeken hoe ze die druppel in een hele server kunnen krijgen.