De afgelopen jaren heeft de klimaatcrisis bosbranden getransformeerd in een van de moeilijkste ecologische noodsituaties om te beheersen. Hogere temperaturen, langere droge seizoenen en steeds kwetsbaardere bossen vergroten de kans dat een enkele blikseminslag verwoestende bosbranden zal veroorzaken. In dit scenario werd een even fascinerend als controversieel idee geboren: het voorkomen van bliksem voordat deze de grond raakt en verwoestende branden veroorzaakt.
Een Canadese startup, Skyward Wildfire, beweert dat het dit risico drastisch kan verminderen door direct in te grijpen bij stormen. Het bedrijf zegt technologie te hebben ontwikkeld die de bliksemactiviteit in de gevaarlijkste stormcellen kan verminderen, met als doel het uitbreken van grootschalige branden te voorkomen.
Het project heeft al miljoenen dollars aan investeringen en belangstelling van de brandweer opgeleverd. De wetenschappelijke gemeenschap dringt echter aan op voorzichtigheid: onafhankelijk bewijs over de effectiviteit van het systeem is nog steeds beperkt.
Waarom het voorkomen van bliksem bosbranden kan verminderen
Om te begrijpen waarom deze technologie zoveel aandacht trekt, hoeft u alleen maar te kijken naar wat er in 2023 in Canada gebeurde. In juni van dat jaar, tijdens een bijzonder intense hittegolf, troffen duizenden bliksemschichten de provincie Quebec, waardoor vrijwel gelijktijdig meer dan 120 branden ontstonden.
De weersomstandigheden waren uiterst gunstig voor de branduitbreiding. Droge bossen en dorre graslanden zorgden ervoor dat de vlammen zich snel verspreidden. De branden bleven wekenlang branden en het seizoen werd het ergste ooit in het land.
Tegen het einde van het jaar had Canada bijna 7.000 branden, die tientallen miljoenen hectares verwoestten en ongeveer 500 miljoen ton CO2-uitstoot veroorzaakten. Honderdduizenden mensen werden gedwongen hun huizen te verlaten.
Uit de gegevens blijkt een doorslaggevend element: bijna 60% van de branden werd veroorzaakt door bliksem, die verantwoordelijk was voor 93% van het totale verbrande oppervlak. Dit betekent dat het verminderen van zelfs maar een deel van de wolk-naar-grond-lozingen het aantal branden aanzienlijk zou kunnen verminderen.
Klimaatverandering dreigt ook het probleem te verergeren. Warmere lucht houdt meer vocht vast en verhoogt de convectie-energie van de atmosfeer, de motor die onweersbuien en bliksem veroorzaakt. Verschillende onderzoeken suggereren dat deze omstandigheden zouden kunnen leiden tot een toename van de frequentie van blikseminslagen, vooral in de noordelijke regio’s waar de opwarming van de aarde het snelst vordert.
In de boreale en arctische gebieden neemt het aantal branden veroorzaakt door bliksem nu al toe. In combinatie met droge vegetatie en langere brandseizoenen is het resultaat een toenemend risico op extreme branden.
Hoe de technologie van Skyward zou werken
Het in Vancouver gevestigde Canadese bedrijf Skyward Wildfire beweert een systeem te hebben ontwikkeld dat bliksem van wolk naar grond kan verminderen bij stormen met een hoog brandrisico. In 2026 kondigde het bedrijf aan dat het C$ 7,9 miljoen had opgehaald om de technologieontwikkeling te versnellen en de activiteiten op te schalen.
De startup beweerde oorspronkelijk dat het “tot 100% van de blikseminslagen” kon voorkomen. De verklaring werd later van de officiële website verwijderd na verzoeken om opheldering van onderzoekers en journalisten. Tegenwoordig beweert het bedrijf dat het de meeste blikseminslagen in behandelde stormcellen kan voorkomen, een conservatievere formulering.
De technische details zijn niet volledig openbaar. Verschillende artikelen geven echter aan dat de methode mogelijk gebaseerd is op een historische techniek waarbij wolken worden bezaaid met deeltjes die metaalkaf worden genoemd.
Kaf is gemaakt van dunne, met aluminium gecoate glasvezels die al tientallen jaren in het leger worden gebruikt om radars te blokkeren. Eenmaal verspreid in stormwolken gedragen deze vezels zich als kleine elektrische geleiders. In theorie zouden ze de elektrische ladingen binnen de storm kunnen herverdelen en neutraliseren, waardoor ze zich niet kunnen opstapelen tot het punt waarop bliksem ontstaat.
Volgens materialen die door het bedrijf zijn vrijgegeven, zouden vliegtuigen of drones deze deeltjes vrijgeven in de stormcellen die als het gevaarlijkst worden beschouwd. Het systeem zou ook kunstmatige intelligentie-instrumenten gebruiken om stormen te voorspellen, risicovolle stormen te identificeren en reactieroutes te plannen.
Een technisch document gekoppeld aan de Wereldbank beweert dat de technologie tijdens een test met Alberta Wildfire in 2024 het aantal blikseminslagen met 60% tot 100% zou hebben verminderd in vergelijking met controlecellen. Dit zijn echter bedrijfsgegevens die nog niet zijn geverifieerd via onafhankelijke wetenschappelijke publicaties.
Een technologie met een echte wetenschappelijke basis, maar nog steeds zonder definitief bewijs
Het idee om bliksem te onderdrukken door middel van cloud seeding is niet nieuw. Soortgelijke experimenten werden al in de jaren vijftig en zestig in de Verenigde Staten uitgevoerd.
Project Skyfire, gesponsord door de US Forest Service, probeerde de bliksem te verminderen door wolken boven sommige bergachtige gebieden te zaaien. Sommige resultaten suggereerden een significante afname van de lozingen naar de grond. De monsters waren echter beperkt en de onderzoekers zelf benadrukten de noodzaak van verder onderzoek.
In de jaren zeventig lanceerden NASA en NOAA Project Thunderbolt, precies gebaseerd op het gebruik van metaalkaf bij stormen. De experimenten lieten veelbelovende resultaten zien, maar het programma werd stopgezet vanwege de vrees dat het materiaal de radiocommunicatie zou kunnen verstoren.
Recenter onderzoek laat gemengde resultaten zien. Sommige onderzoeken geven aan dat de aanwezigheid van kaf de elektrificatie van stormen kan beïnvloeden, terwijl andere niet voldoende bewijs vinden om een consistente vermindering van blikseminslagen aan te tonen.
Een studie gepresenteerd op de American Geophysical Union-conferentie vergeleek kafstormen met natuurlijke stormen. De eerste waren over het algemeen kleiner en korter van duur, maar het totale aantal geregistreerde flitsen was in sommige gevallen hoger. Om deze reden zijn verschillende wetenschappers van mening dat de techniek een plausibele fysieke basis heeft, maar dat de operationele effectiviteit ervan controversieel blijft.
Een ander probleem betreft de mogelijke milieueffecten van de verspreiding van kaf in de atmosfeer. Militaire studies geven aan dat het materiaal de neiging heeft zich snel te verspreiden en over het algemeen als weinig giftig wordt beschouwd. In sommige Amerikaanse overheidsrapporten wordt echter melding gemaakt van mogelijke interferentie met weerradar- en luchtverkeersleidingssystemen. Ook werd een onwaarschijnlijke mogelijkheid van ophoping in reservoirs met chemische gevolgen voor het water genoemd.
Milieuorganisaties roepen daarom op tot meer transparantie over de activiteiten van de startup, met name over de gebruikte materialen, de vrijkomende hoeveelheden en de effecten op ecosystemen. Het ontbreken van collegiaal getoetste wetenschappelijke publicaties over de tot nu toe uitgevoerde tests maakt het ook moeilijk om de beweringen van het bedrijf te beoordelen.
Branden voorkomen voordat ze ontstaan: een belofte die nog moet worden aangetoond
Ondanks de onbekende factoren blijft de belangstelling voor preventietechnologieën zeer groot. Het blussen van bosbranden, zodra ze ontstaan, vergt enorme middelen en brengt brandweerlieden, lokale gemeenschappen en ecosystemen in gevaar.
Om deze reden verwelkomen sommige onderzoekers de ontwikkeling van hulpmiddelen die kunnen ingrijpen voordat er zelfs maar brand uitbreekt. De door Skyward voorgestelde technologie vertegenwoordigt een van de meest ambitieuze ideeën op dit gebied. Op dit moment kunnen we echter met het beschikbare publieke bewijsmateriaal nog niet vaststellen of het werkelijk in staat is bliksem op betrouwbare wijze en op grote schaal te verminderen.
Het wetenschappelijke concept bestaat al tientallen jaren en zou onder bepaalde omstandigheden kunnen werken. Om de operationele effectiviteit ervan aan te tonen zijn echter open data, onafhankelijke tests en rigoureuze wetenschappelijke verificatie nodig. Alleen dan zal het mogelijk zijn te begrijpen of het stoppen van de bliksem echt een concreet instrument zal worden om bosbranden te beperken of dat het een technologische belofte zal blijven die moeilijk te verwezenlijken is.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
