Het is niet alleen de zee die alarmsignalen uitzendt, ook de Italiaanse meren betalen een steeds hogere prijs voor de klimaatcrisis en de druk die door de mens wordt uitgeoefend. Steeds warmer water, voortdurend dalende waterstanden, vervuiling, landgebruik en buitensporige onttrekkingen zetten ecosystemen onder druk die van fundamenteel belang zijn voor de biodiversiteit, de beschikbaarheid van zoet water en het welzijn van gemeenschappen.
Deze situatie wordt geïllustreerd door het nieuwe dossier “Meren onder druk” van Legambiente, gepresenteerd samen met de Goletta dei Laghi-campagne.
Het rapport onderzoekt tien van de belangrijkste Italiaanse stroomgebieden en benadrukt hoeveel daarvan hun vermogen verliezen om zich aan te passen aan de klimaatverandering.
Van het Lago Maggiore tot Trasimeno: de bekkens die het moeilijkst zijn
Volgens het dossier zijn de meest kwetsbare meren vooral geconcentreerd in Noord-Italië.
Onder observatie zijn het Lago Maggiore, het Comomeer (Lario) en het Iseomeer, die steeds meer in moeilijkheden verkeren, ook omdat ze worden gebruikt als grote reservoirs voor landbouwirrigatie. De cijfers vertellen de zwaartekracht goed:
@Legambiente
Ook zorgwekkend is de stijging van de oppervlaktetemperatuur van het water. In 2025 registreerde het Lago Maggiore een gemiddelde temperatuur die 0,75°C hoger was dan het gemiddelde voor de periode 1995-2020, Lario 0,64°C en het Iseomeer 0,3°C.
De situatie in het Centrum
In Midden-Italië betreft de meest kritieke situatie het meer van Trasimeno, waarvan het niveau met 169 centimeter is gedaald ten opzichte van het hydrometrische nulpunt, zozeer zelfs dat de navigatie van boten wordt beperkt. Omdat het een ondiep meer is zonder natuurlijke afgezanten, is Trasimeno afhankelijk van een uiterst kwetsbare waterbalans. De afname van het water bevordert de ophoping van zouten, verhoogt de alkaliteit en versnelt de eutrofiëringsverschijnselen, die ook worden verergerd door zuiveringssystemen die niet altijd adequaat zijn.
De situatie is niet beter voor de vulkanische meren van Albano en Nemi, die in de afgelopen veertig jaar in totaal ruim 54 miljoen kubieke meter water hebben verloren, met een verlaging van het peil van meer dan zes meter en een geleidelijke verarming van de ondergrondse watervoerende lagen.
In het zuiden blijft de aandacht groot voor het Pergusa-meer, op Sicilië, dat in het verleden al de hoofdpersoon was van ernstige episoden van bijna volledige uitdroging.
@Legambiente
PFAS, pesticiden en afval: ook het alarm voor de waterkwaliteit groeit
De crisis gaat niet alleen over de hoeveelheid beschikbaar water. Volgens Legambiente staan de Italiaanse meren in feite ook bloot aan een toenemende druk als gevolg van industrialisatie, intensieve landbouw, verstedelijking en afvalwater.
Van de opkomende verontreinigende stoffen zijn PFAS, de perfluoralkylstoffen, ook bekend als “eeuwige verontreinigende stoffen”, bijzonder zorgwekkend. Ze worden gemonitord in het Lago Maggiore, Lario, Trasimeno en het Iseomeer, waar ze ook in vissen zijn aangetroffen. Sinds afgelopen mei behoren PFAS officieel tot de verontreinigende stoffen die volgens de nieuwe Europese wetgeving in oppervlakte- en grondwater moeten worden gemonitord.
@Legambiente
Het dossier herinnert ons eraan dat Italië de thuisbasis is van een merenerfgoed met een enorme naturalistische waarde: 119 meren vallen binnen het Natura 2000-netwerk, 40 bevinden zich in nationale beschermde gebieden en vele vertegenwoordigen belangrijke reserves aan drinkwater en habitats voor talrijke soorten.
Toch is volgens de ISPRA-gegevens waarnaar in het rapport wordt verwezen, nu ongeveer twee derde van de Italiaanse meren sterk veranderd, een teken van steeds intensere antropische druk. Ook de inbreukprocedure die de Europese Commissie tegen Italië is gestart vanwege de onjuiste omzetting van de Kaderrichtlijn Water weegt op dit front.
Meren vertegenwoordigen veel meer dan een landschappelijk erfgoed: het zijn zoetwaterreserves, leefgebieden voor duizenden soorten, natuurlijke klimaatregelaars en fundamentele hulpbronnen voor landbouw, toerisme en lokale gemeenschappen. De door Legambiente gemaakte foto vertelt over een situatie die structurele ingrepen en een vooruitziender management vereist. Zonder gezonde meren zal het steeds moeilijker worden om de milieu-uitdagingen van de komende decennia het hoofd te bieden.
HIER is het volledige Legambiente-rapport.
