Langs de Nijl, in het huidige Soedan, heeft een groep onderzoekers een verrassende realiteit aan het licht gebracht: kinderen, in sommige gevallen niet veel meer dan pasgeborenen, werden al in het eerste millennium na Christus getatoeëerd. Dit is geen suggestieve hypothese, maar een ontdekking gebaseerd op geavanceerde wetenschappelijke analyses toegepast op menselijke resten die tientallen jaren geleden zijn ontdekt en die lange tijd onderschat zijn gebleven.
De geanalyseerde lichamen zijn afkomstig van drie belangrijke archeologische vindplaatsen in Nubië: Semna South, Qinifab en Kulubnarti, gebieden die tussen de jaren zestig en zeventig zijn opgegraven en vervolgens zijn bewaard aan de Arizona State University. Jarenlang waren veel tatoeages onzichtbaar gebleven door vervaging van de huid. Het keerpunt kwam dankzij het gebruik van infraroodlicht, een technologie die in staat is om iets onder het huidoppervlak door te dringen en de eeuwenoude inkt naar buiten te brengen.
Het onderzoek, gepubliceerd op Proceedings van de Nationale Academie van Wetenschappenonderzocht 1.048 personen die tussen 350 voor Christus en 1400 na Christus leefden. In zevenentwintig gevallen werden bepaalde of waarschijnlijke tatoeages geïdentificeerd, bijna het dubbele van wat voorheen bekend was voor de hele Nijlvallei. Hiervan waren er vijfentwintig volledig onbekend in de wetenschappelijke literatuur.
Leider van het onderzoek was bioarcheoloog Brenda Baker, die al lang de aanwezigheid van nauwelijks zichtbare tatoeages vermoedde, ondersteund door archeoloog Anne Austin en onderzoeker Tatijana Jovanović. Dankzij multispectrale beeldvorming begonnen er letterlijk sporen van inkt uit de duisternis te verschijnen, waardoor een veel bredere verspreiding van tatoeages zichtbaar werd dan eerder werd aangenomen.
Oude Nubische tatoeages tussen christendom, bescherming en gezondheid
Het meest opvallende geval komt van de site van Kulubnarti, een middeleeuwse christelijke gemeenschap die actief was tussen 650 en 1000 na Christus. Hier is zeker 19% van de bevolking getatoeëerd, een indrukwekkend cijfer. Nog verrassender is de aanwezigheid van tatoeages bij kinderen jonger dan drie jaar, in sommige gevallen bovenop oudere tekeningen, een teken dat het lichaam tijdens de vroege kinderjaren verschillende keren werd getatoeëerd.
De geïdentificeerde versieringen zijn voornamelijk punten en lijnen gerangschikt in geometrische ruitpatronen, geïnterpreteerd als mogelijke representaties van het kruis. In een diepchristelijke context kan de tatoeage een symbolische functie hebben gehad die vergelijkbaar is met een ritueel van erbij horen, een soort permanente doop die in de huid is gegraveerd. Volgens Anne Austin zou het brandmerken van kinderen vanaf jonge leeftijd een manier kunnen zijn om de christelijke identiteit van de gemeenschap visueel en spiritueel te bevestigen.
Het is echter niet uitgesloten dat oude Nubische tatoeages ook een therapeutisch doel hadden. De aanwezigheid van overlappende tatoeages, zelfs bij zeer jonge kinderen, duidt op een opzettelijke herhaling van het gebaar. Brenda Baker veronderstelt een verband met terugkerende ziekten zoals malaria, van oudsher wijdverspreid in de Nijlvallei en gekenmerkt door cyclische koorts en ernstige hoofdpijn. In andere culturen wordt tatoeage gedocumenteerd als een beschermende of genezende praktijk, en bij twee volwassen individuen werden de markeringen op hun rug gezien, een locatie die vaak wordt geassocieerd met genezingsrituelen.
Technisch gezien lijken de tatoeages te zijn gemaakt met kleine mesjes in plaats van met naalden, waardoor eenvoudige en snelle ontwerpen ontstaan. Een praktijk die volgens onderzoekers niet vanuit een hedendaagse blik moet worden beoordeeld. Het vergelijken van deze tatoeages met het moderne idee van pijn of geweld zou misleidend zijn: voor Nubische gemeenschappen zou het insnijden van de huid van een kind kunnen worden gezien als een gebaar van zorg, niet anders dan het doorboren van de oren van kleintjes.
Tatoeëren is een eeuwenoud gebruik, zoals blijkt uit beroemde lichamen zoals Ötzi en Egyptische mummies. Wat Nubia uniek maakt is de leeftijd van de getatoeëerde onderwerpen, een detail dat nieuwe reflecties opent over de diepgaande link tussen lichaam, geloof en gezondheid vanaf de eerste levensjaren.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
