De oceanen zijn het grote onzichtbare reservoir van de klimaatcrisis en absorberen bijna alle opwarming die door menselijke activiteiten wordt veroorzaakt. In 2025 heeft deze stille rol een nieuw kritiek punt bereikt: vorig jaar accumuleerden de zeeën van de planeet meer hitte dan enig ander jaar ooit gemeten, volgens een wetenschappelijke analyse gepubliceerd in Advances in Atmospheric Sciences.
De meest betrouwbare thermometer van de klimaatcrisis
In tegenstelling tot de luchttemperatuur, die onderhevig is aan schommelingen die verband houden met klimaatverschijnselen zoals El Niño en La Niña, geeft de warmte die zich in de oceanen ophoopt de onderliggende trend van het klimaatsysteem weer. De metingen, gebaseerd op gegevens verzameld door boeien, satellieten en oceanografische instrumenten, concentreren zich op de bovenste 2.000 meter water, waar het grootste deel van de overtollige energie wordt geabsorbeerd.
“Elk jaar warmt de planeet op: het vestigen van nieuwe records is een gebroken record geworden”, vertelde John Abraham, klimaatwetenschapper aan de Universiteit van St. Thomas en co-auteur van de analyse, aan de Guardian. “De opwarming van de aarde is de opwarming van de oceanen. Als je wilt weten hoeveel de aarde al is opgewarmd, ligt het antwoord in de oceanen.”
Meer hitte, meer rampen
In detail kwantificeert de studie de toename van de warmte die de oceanen in 2025 ophopen op ongeveer 23 zettajoules vergeleken met het voorgaande jaar. Een zettajoule is een eenheid voor energiemeting die gelijk is aan 10²¹ joule, een getal dat in het dagelijks leven moeilijk te raden is. Om een orde van grootte te geven: de onderzoekers leggen uit dat de warmte die elk jaar door de oceanen wordt geabsorbeerd gelijk is aan ruim 200 keer de elektriciteit die de mensheid wereldwijd verbruikt.
Uit de analyse blijkt ook dat het tempo van de opwarming van de oceanen de afgelopen twintig jaar aanzienlijk is versneld: vandaag de dag warmen de oceanen meer dan het dubbele op in vergelijking met het gemiddelde van de tweede helft van de twintigste eeuw, een teken van een aanhoudend energieonevenwicht dat zelfs in de ‘koelste’ klimaatfasen, zoals de recente transitie naar La Niña, niet wordt gecompenseerd.
Deze overtollige energie blijft niet onder de oppervlakte opgesloten. In plaats daarvan voedt het steeds gewelddadiger weersomstandigheden. Orkanen en tyfoons worden heviger, de regenval extremer en overstromingen vaker. De hitte van de oceaan draagt ook bij aan de stijging van de zeespiegel, door de thermische uitzetting van water, waardoor miljarden mensen in kustgebieden gevaar lopen.
Een ander direct effect is de toename en verlenging van hittegolven op zee, die echte schade aanrichten in mariene ecosystemen. Koralen, kelpbossen en vissoorten hebben moeite om aanhoudend hoge temperaturen te overleven, met gevolgen die gevolgen hebben voor de visserij en de voedselzekerheid.
Van Antarctica tot de Middellandse Zee
De opwarming van de oceaan is niet uniform. In 2025 zijn de meest getroffen gebieden de tropische en zuidelijke Atlantische Oceaan, de noordelijke Stille Oceaan en de Zuidelijke Oceaan. Dit laatste, dat Antarctica omringt, baart wetenschappers vooral zorgen vanwege de recente ineenstorting van het winterse zee-ijs.
Bekkens dichter bij Europa veranderen ook snel. De Noord-Atlantische Oceaan en de Middellandse Zee zijn niet alleen warmer, maar ook zouter, zuurder en minder zuurstofrijk. Volgens onderzoekers is dit een diepgaande transformatie van de toestand van de oceaan, waardoor ecosystemen en de menselijke activiteiten die daarvan afhankelijk zijn steeds kwetsbaarder worden.
Betrouwbare waarnemingen dateren uit het midden van de twintigste eeuw, maar reconstructies geven aan dat de oceanen zich nu op het hoogste hitteniveau in minstens duizend jaar kunnen bevinden, met een tempo van opwarming dat ongekend is in de afgelopen tweeduizend jaar.
“Zolang de hitte van de aarde blijft toenemen, zal de warmte-inhoud van de oceanen toenemen en zullen de records blijven dalen”, legde Abraham verder uit aan de Guardian. Het onbekende, zo concludeert hij, is niet wetenschappelijk maar menselijk: het hangt af van hoe snel we erin slagen de uitstoot terug te dringen die de zee verandert in de grootste en gevaarlijkste warmteaccumulator ter wereld.
