De Koninklijke Zweedse Academie van Wetenschappen heeft de Nobelprijs voor Scheikunde 2026 toegekend aan Henri B. Kagan en Kenzo Soai “voor de ontdekking van niet-lineaire effecten en autokatalyse in asymmetrische organische syntheseCentraal in deze prestigieuze erkenning staat een buitengewone eigenschap van levende materie die chemici definiëren als homochiraliteit. Veel biologische moleculen, inclusief de aminozuren waaruit onze eiwitten bestaan, bestaan in de vorm van twee spiegelbeeldige varianten van elkaar, precies zoals de rechter- en de linkerhand.
Hoewel scheikundigen historisch gezien perfect uitgebalanceerde mengsels van beide vormen in het laboratorium hebben verkregen, gebruiken levende organismen selectief slechts één van deze spiegelbeelden, waardoor de andere vrijwel volledig afwezig blijft in de natuur. Al meer dan een eeuw is het begrijpen van hoe deze oorspronkelijke chemische asymmetrie spontaan kon ontstaan een van de grootste vragen van de wetenschap. De dit jaar bekroonde ontdekkingen boden de sleutel tot het begrijpen en repliceren van dit buitengewone selectiemechanisme.
Bekijk dit bericht op Instagram
Van de theorie van Kagan en Soai tot de farmaceutische toepassingen van de toekomst
De bijdrage van de twee wetenschappers bracht een revolutie teweeg in de manier waarop chemische reacties worden bedacht en overwon de grenzen van traditionele methoden. Bij de ontwikkeling van moleculen die bedoeld zijn om te interageren met biologische systemen – zoals in het fundamentele geval van medicijnen – is het onderscheid tussen de twee gespiegelde vormen van vitaal belang, omdat slechts één ervan het gewenste therapeutische effect heeft, terwijl de andere ineffectief of zelfs schadelijk kan zijn.
Het baanbrekende onderzoek van Henri B. Kagan en Kenso Soai maakte het mogelijk om asymmetrische synthese tot op de millimeter nauwkeurig te sturen, waarbij gebruik werd gemaakt van complexe verschijnselen zoals autokatalyse en niet-lineaire effecten. Deze wetenschappelijke triomf, opgenomen in de prestigieuze geschiedenis van de Nobelprijs die sinds 1901 onafgebroken wordt toegekend, onthult niet alleen de chemische oorsprong van het leven op aarde, maar opent ook de deuren naar industriële en farmaceutische synthesemethoden van onschatbare waarde voor de toekomst.
