Lange tijd werd Prudhoe Dome, in het noorden van Groenland, beschouwd als een stabiele aanwezigheid, bijna een structureel onderdeel van het Arctische landschap. Een ijskoepel van wel 500 meter dik, die ongeveer 2.500 vierkante kilometer beslaat – min of meer de grootte van Luxemburg – die voorbestemd leek om zelfs relatief warme klimaatfasen te weerstaan. Tegenwoordig bestaat die zekerheid niet meer.
Een groep internationale onderzoekers heeft aangetoond dat de Prudhoe Dome ongeveer 7.000 jaar geleden volledig is gesmolten, in een recente geologische en klimatologisch milde periode. Het resultaat, gepubliceerd in Nature, verandert de manier waarop wetenschappers de kwetsbaarheid van de Groenlandse ijskappen beoordelen en verklaart waarom het woord ‘tijd’ vaak in hun uitspraken voorkomt: niet of het nog een keer zal gebeuren, maar wanneer.
Wat de sedimenten onder het ijs ons vertellen
De ontdekking kwam voort uit het GreenDrill-project, dat in 2023 samen met Columbia University werd uitgevoerd. De onderzoekers boorden tot een diepte van 508 meter in de ijskap en haalden sedimenten en rotsen terug die onder het ijs begraven waren gebleven. Om te begrijpen wanneer deze materialen voor het laatst aan zonlicht werden blootgesteld, gebruikten ze luminescentiedatering: een techniek die de energie meet die door elektronen in sedimenten is verzameld tijdens de begravingsperiode.
Volgens de bevindingen smolt de Prudhoe Dome niet alleen, maar gebeurde dit ook tijdens het vroege Holoceen, een tijdperk dat de afgelopen 11.700 jaar beslaat en als ongewoon klimaatstabiel wordt beschouwd. De gemiddelde temperatuur op aarde was toen ongeveer 3-5°C hoger dan vandaag. Een cruciaal detail, omdat het suggereert dat de koepel zelfs voor matige verwarming zeer gevoelig is, veel gevoeliger dan eerder werd aangenomen.
Een ‘mild’ verleden dat lijkt op onze toekomst
Jason Briner, hoogleraar aardwetenschappen en mededirecteur van het onderzoek, benadrukt de historische paradox: “Dit is een periode die bekend staat om zijn klimaatstabiliteit, waarin mensen landbouwpraktijken begonnen te ontwikkelen en stappen in de richting van de beschaving begonnen te zetten.” Hij voegt eraan toe dat, hoewel de relatief bescheiden natuurlijke opwarming genoeg was om de Prudhoe Dome duizenden jaren lang te laten verdwijnen, de huidige, door de mens veroorzaakte opwarming een reële bedreiging vormt.
De gevolgen zijn niet lokaal. Als de Prudhoe Dome volledig zou smelten, zou de mondiale zeespiegel met wel 73 centimeter kunnen stijgen. Volgens gegevens van het Europese Copernicus-programma stelt elke centimeter stijging ongeveer zes miljoen mensen extra bloot aan het risico van kustoverstromingen. Vertaald: Het lot van een Arctische ijskoepel heeft directe gevolgen voor kuststeden over de hele wereld.
Geen dreigende ineenstorting, maar een duidelijk traject
Wetenschappers hebben het niet over een onmiddellijke ineenstorting, maar over een duidelijk omschreven richting. Sommige klimaatprojecties geven aan dat, zonder een dramatische vermindering van de warmte-vangende emissies, de mondiale temperaturen tegen 2100 het Holoceen zouden kunnen benaderen. Daarom is het team van plan om opnieuw in de ijskap te boren: begrijpen hoe snel deze in het verleden smolt en op welk niveau van opwarming de enige manier is om in te schatten wat er de komende decennia zou kunnen gebeuren.
Prudhoe Dome is een natuurlijk archief dat een ongemakkelijk verhaal vertelt. Het laat zien dat zelfs ogenschijnlijk solide systemen drastisch kunnen reageren op temperatuurveranderingen die als gematigd worden beschouwd. En het is juist deze herinnering aan het ijs, meer dan toekomstige simulaties, die verklaart waarom wetenschappers tegenwoordig spreken van een reële en niet van een theoretische dreiging.
