Pasta, brood, rijst, koekjes en granen zijn voedingsmiddelen die deel uitmaken van onze dagelijkse voeding, maar ze kunnen ook een bron zijn van blootstelling aan ongewenste stoffen zoals cadmium.
Juist op dit heavy metal richt een nieuw Italiaans onderzoek zich. De redder in nood, samen met Valori.itanalyseerde 100 producten die in supermarkten en discountwinkels waren gekocht, in een poging te begrijpen hoeveel cadmium daadwerkelijk onze tafel bereikt en wat dit zou kunnen betekenen voor de blootstelling van de bevolking, vooral kinderen.
Een thema dat voortkomt uit een ander recent onderzoek, uitgevoerd in Frankrijk door 60 Miljoenen consumentendat 36 pastapakketten had geanalyseerd en in 80% van de producten sporen van cadmium had aangetroffen.
Twee verschillende tests, uitgevoerd in landen waar pasta en andere producten op basis van granen routinematig worden geconsumeerd, die zo de aandacht vestigen op een verontreiniging waarover weinig wordt gesproken, maar die zich in het lichaam kan ophopen.
Het Franse precedent
Laten we beginnen in Frankrijk, waar in de test 36 pakjes spaghetti en penne werden vergeleken. Het tijdschrift had gezocht naar verschillende verontreinigende stoffen, waaronder zware metalen, pesticiden en mycotoxinen. Het belangrijkste resultaat betrof cadmium, aanwezig in 80% van de geanalyseerde monsters.
Wees echter voorzichtig met het lezen van deze gegevens: de aanwezigheid van cadmium betekent niet automatisch dat deze producten gevaarlijk of niet-conform waren. In feite overschreed geen van de 36 referenties de Europese limiet voor cadmium in durumtarwepasta, gelijk aan 0,18 mg/kg. Het was veeleer de hoeveelheid cadmium die aanzienlijk varieerde van product tot product.
Onder de spaghetti werd de hoogste waarde gevonden in volkorenproducten van Barilla, met 0,071 mg/kg. Zelfs bij de pennen betrof de hoogste waarde een integrale referentie van hetzelfde merk, namelijk 0,066 mg/kg.
De Franse test had dus vooral één ding benadrukt: zelfs binnen dezelfde voedselcategorie kan de blootstelling sterk variëren, afhankelijk van het product.
Het nieuwe Italiaanse onderzoek
Het nieuwe onderzoek dat in Italië is uitgevoerd, stelt ons in staat onze blik te verbreden en te begrijpen wat er gebeurt door niet slechts één voedingsmiddel te beschouwen, maar de voeding die het vaakst in ons dieet voorkomt. Het werk van De redder in nood En Valori.it, in feite bleef het niet bij het simpelweg meten van cadmium in individuele producten. Om te begrijpen wat de werkelijke blootstelling via voeding zou kunnen zijn, vergeleek onderzoeker Luana Izzo de resultaten van de analyses met nationale gegevens over de voedselconsumptie van CREA, waarbij ook rekening werd gehouden met leeftijd, geslacht en eetgewoonten. Op deze manier was het mogelijk om in te schatten hoeveel de consumptie van bepaalde voedingsmiddelen de blootstelling in verschillende segmenten van de bevolking kan beïnvloeden.
Uit dit kruispunt komt een belangrijk verschil naar voren: voor volwassenen is het beeld over het algemeen geruststellend, terwijl de situatie verandert als we verder gaan met kinderen, vooral degenen die grote hoeveelheden bepaald voedsel consumeren, waaronder pasta.
Wat het verschil maakt, is in de eerste plaats het lichaamsgewicht. Dezelfde hoeveelheid cadmium die door een kind wordt ingenomen, vertegenwoordigt een hogere dosis dan die door een volwassene, omdat deze verband houdt met een lagere lichaamsmassa. Bovendien consumeren kinderen in de eerste levensjaren grotere hoeveelheden voedsel in verhouding tot hun gewicht dan volwassenen.
De belangrijkste gegevens betreffen kinderen tussen 1 en 2 jaar oud die veel pasta consumeren. Volgens de schattingen van het onderzoek kan pasta alleen in dit scenario 143,7% van de door de EFSA vastgestelde aanvaardbare wekelijkse dosis cadmium vertegenwoordigen, wat overeenkomt met 2,5 microgram per kilo lichaamsgewicht per week. Zelfs tussen de leeftijd van 3 en 9 jaar kunnen kinderen die veel pasta consumeren de drempel overschrijden.
Maar blootstelling treft niet alleen kinderen die bijzonder grote hoeveelheden eten. Volgens de analyse kan dit voedsel alleen al onder de gemiddelde pastaconsumptie tussen 1 en 9 jaar oud tussen 27,4% en 44% van de toelaatbare wekelijkse dosis dekken.
Een getal als dit kan opvallend zijn, maar het moet zorgvuldig worden gelezen. Het betekent niet dat pasta een gevaarlijk voedingsmiddel is voor kinderen, noch dat alle kinderen die het eten worden blootgesteld aan deze hoeveelheden cadmium. In feite zijn dit schattingen die verwijzen naar specifieke consumptiescenario’s en de bijdrage van pasta aan de blootstelling, terwijl cadmium uit veel verschillende bronnen tegelijkertijd in de dagelijkse voeding terecht kan komen.
Het probleem verdient echter aandacht, vooral bij kinderen, ook vanwege de effecten die langdurige blootstelling op het lichaam kan hebben. Cadmium, een giftig en kankerverwekkend mineraal, kan onder andere het calciummetabolisme verstoren en dit aspect wordt vooral belangrijk tijdens de kindertijd, wanneer de botmassa geleidelijk wordt opgebouwd. Chronische blootstelling wordt ook vooral in verband gebracht met effecten op de nierfunctie.
Het gaat dus niet om het ene pastagerecht, maar om het totaalbeeld. Rijst, brood en koekjes kunnen ook aanzienlijk bijdragen aan de wekelijkse blootstelling, en hun gewicht verandert afhankelijk van leeftijd en eetgewoonten.
Bij meisjes tussen 3 en 9 jaar kan rijst bijvoorbeeld 33,5% van de aanvaardbare wekelijkse dosis vertegenwoordigen, terwijl brood bij kinderen van dezelfde leeftijdsgroep 25,5% bedraagt. Zelfs gewone koekjes kunnen tot 25,5% bijdragen, terwijl koekjes die specifiek bedoeld zijn voor de vroege kinderjaren 7,6% bereiken.
Biologisch lost het cadmiumprobleem niet op
Het Italiaanse onderzoek bevestigde ook een vraag die intuïtief lijkt: vermindert het kiezen van pasta en andere biologische producten de blootstelling?
Uit de gerapporteerde resultaten komen geen systematische verschillen naar voren tussen biologische en conventionele producten met betrekking tot cadmium. De reden hiervoor is dat de verontreiniging al in de bodem aanwezig kan zijn en dus door de plant kan worden opgenomen, ongeacht of de teelt biologisch of conventioneel is.
Om deze reden kan de oplossing volgens de in het onderzoek aangehaalde experts niet alleen aan de keuzes van de consument worden toevertrouwd: het is ook noodzakelijk om in te grijpen bij de bron van de verontreiniging, waarbij wordt gewerkt aan de kwaliteit van de bodem en de meststoffen die in de landbouw worden gebruikt.
Moeten we stoppen met het eten van pasta?
Nee. En dit is waarschijnlijk de belangrijkste boodschap om mee naar huis te nemen. De Italiaanse gegevens beschrijven geen voedselnoodsituatie voor de algemene bevolking. Het kritieke punt betreft vooral de cumulatieve blootstelling en de meest kwetsbare groepen, met name jonge kinderen die vaak grote hoeveelheden voedsel op basis van granen consumeren.
Een eenvoudige strategie zou kunnen zijn om het dieet meer te variëren, waarbij pasta, rijst en andere granen worden afgewisseld en zonder steeds dezelfde producten op tafel te zetten. Zelfs het periodiek veranderen van merken kan de blootstelling verminderen, volgens de indicatie uit het onderzoek.
De kwestie kan echter niet alleen aan gezinnen worden overgelaten. Het feit dat in dezelfde periode twee onderzoeken in Frankrijk en Italië de aandacht hebben gevestigd op de aanwezigheid van cadmium in pasta en, meer in het algemeen, in voedingsmiddelen op basis van granen, toont aan hoe belangrijk het is om deze verontreiniging te blijven monitoren en vooral om in te grijpen op de aanwezigheid ervan bij de bron.
