Het is zo groot als de aarde, heeft een baan die verrassend veel op de onze lijkt en bevindt zich op een kosmische afstand die voor astronomen bijna om de hoek ligt. Toch zou deze planeet een bevroren versie van onze wereld kunnen zijn. Een tweeling ja, maar ondergedompeld in de kou. De nieuwe, fascinerende ontdekking komt uit de archieven van een missie die al officieel met pensioen is gegaan.
Deze kandidaatplaneet wordt opnieuw in de schijnwerpers gezet door gegevens van de Kepler Space Telescope, de ruimtetelescoop van NASA die een revolutie teweegbracht in de zoektocht naar exoplaneten. En die ons blijkbaar nog veel te vertellen heeft.
De planeet heet HD 137010 en zou rond een dwergster van het K-type draaien, kleiner, kouder en minder lichtgevend dan onze zon. Het systeem bevindt zich op ongeveer 146 lichtjaar van de aarde, een enorme afstand voor ons, maar relatief beperkt op galactische schaal.
Astronomen ontdekten het door de gegevens van de K2-missie, Keplers operationele uitbreiding, opnieuw te analyseren. In 2017 registreerden instrumenten een zeer lichte daling in de helderheid van de ster, die ongeveer tien uur duurde. Een klein signaal, gelijk aan ongeveer 225 delen per miljoen, compatibel met de passage van een planeet voor de ster.
Op basis van deze bijna onmerkbare variatie schatten de onderzoekers dat HD 137010 b een straal heeft die ongeveer 1,06 keer groter is dan die van de aarde. In de praktijk is een rotsachtige planeet bijna de tweelingbroer van de onze. Ook de tijd die nodig is om één omloopbaan te voltooien is verbazingwekkend: ongeveer 355 dagen, praktisch een jaar.
Waarom het een ‘bevroren land’ wordt genoemd
Als zijn grootte en baan doen denken aan de aarde, vertelt de energie die van de planeet wordt ontvangen een heel ander verhaal. Zijn ster is zwakker dan de zon en als gevolg daarvan zou HD 137010 b slechts 29% van het licht ontvangen dat onze planeet verlicht.
Op basis van deze gegevens, en uitgaande van de afwezigheid van een sterk broeikaseffect, berekenden wetenschappers een evenwichtstemperatuur van ongeveer −68 °C. Extreme kou, genoeg om NASA ertoe aan te zetten te spreken over een echte ‘bevroren aarde’.
Wees echter voorzichtig: deze temperatuur beschrijft niet het werkelijke klimaat van het oppervlak. Het is een theoretische waarde, nuttig voor het vergelijken van verschillende werelden, maar houdt geen rekening met fundamentele factoren zoals de aanwezigheid van een atmosfeer, de dichtheid ervan of het vermogen om warmte vast te houden. Met andere woorden: het is geen definitieve uitspraak.
En juist hier wordt de ontdekking ook interessant vanuit het oogpunt van bewoonbaarheid. Een planeet aan de buitenranden van de zogenaamde bewoonbare zone zou, althans in theorie, vloeibaar water kunnen vasthouden als de atmosfeer voldoende dik was.
Een veelbelovende aanwijzing, maar definitieve bevestiging is nog steeds nodig
Op dit moment weten we niet of HD 137010 b een atmosfeer heeft, of welke soort. Het is waarschijnlijk een koude en onherbergzame wereld, maar de combinatie van kenmerken – zo groot als de aarde, een lange baan om de aarde en een relatief heldere ster – maken haar uiterst waardevol voor wetenschappelijk onderzoek.
Er moet echter nog een fundamentele kwestie worden opgelost: wordt het waargenomen signaal werkelijk veroorzaakt door een planeet? Zogenaamde “single transits” kunnen misleidend zijn. Binaire achtergrondsystemen, instrumentele effecten of gegevensafwijkingen kunnen de passage van een planeet nabootsen.
Het onderzoeksteam heeft talloze controles uitgevoerd om de meest voorkomende valse positieven uit te sluiten, en voorlopig blijft de planetaire hypothese sterk. Maar de echte test komt pas met de waarneming van een tweede transit.
Het probleem is dat, met een omlooptijd van bijna een jaar, gelegenheden zeldzaam zijn en moeilijk nauwkeurig te voorspellen zijn. Het plannen van nieuwe waarnemingen wordt een uitdaging, ook omdat telescopen in de ruimte en op de grond een beperkte tijd hebben.
Voorlopig blijft HD 137010 b een kandidaat, een fascinerende aanwijzing die naar voren kwam uit jaren geleden verzamelde gegevens. Maar dit verhaal is een krachtige herinnering: een wetenschappelijke missie stopt niet met het produceren van resultaten als deze wordt stopgezet. Soms zijn de meest interessante ontdekkingen er al, gearchiveerd, wachtend tot iemand terugkomt en beter kijkt.
En misschien zal het de volgende keer de lucht zijn die ons een tweede doorgang zal gunnen.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
