De klimaatcrisis woedt sneller dan politieke beslissingen. En terwijl de temperaturen blijven stijgen, extreme weersomstandigheden steeds destructiever worden en de wereld sterk afhankelijk blijft van olie, gas en steenkool, komen regeringen weer aan dezelfde tafel zitten om te bespreken hoe ze de opwarming van de aarde kunnen beperken.
COP31, de 31e Conferentie van de Partijen bij het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake Klimaatverandering (UNFCCC), opent vandaag, 9 november, in Antalya, Turkije, gepland tot 20 november.
De benoeming komt tien jaar na de inwerkingtreding van het Klimaatakkoord van Parijs, op een delicaat moment voor de internationale klimaatdiplomatie: oorlogen, geopolitieke spanningen en energiecrises ontnemen steeds meer ruimte aan het milieudebat, net zoals de gevolgen van de klimaatverandering steeds duidelijker worden. En dat niet alleen: de afwezigheid van de Verenigde Staten zal vooral wegen op de onderhandelingen. Voor het tweede achtereenvolgende jaar zal de regering-Trump geen officiële delegatie naar de VN-klimaatconferentie sturen. Democratische parlementariërs, gouverneurs en lokale Amerikaanse bestuurders zullen nog steeds aanwezig zijn in Antalya.
Wat de vergelijking hoe dan ook urgent maakt, zijn de gegevens uit het Emissions Gap Report 2026 van het United Nations Environment Programme (UNEP). Zelfs als we de huidige nationale klimaatverplichtingen in ogenschouw nemen, blijft de planeet tegen het einde van de eeuw op een opwarmingstraject van ongeveer 2,6-2,7°C zitten. Een vooruitzicht dat verre van het doel is om de temperatuurstijging te beperken tot 1,5°C vergeleken met pre-industriële niveaus.
Het risico bestaat dat de drempel van 1,5°C wordt overschreden, wat betekent dit?
Volgens UNEP wordt het overschrijden van de drempel van 1,5°C in het komende decennium nu voorzien door klimaatscenario’s. Het gaat er dus niet langer om elke overschrijding te vermijden, maar om de omvang en duur ervan zoveel mogelijk te beperken. Wetenschappers praten over overschieteneen toestand waarin de gemiddelde temperatuur op aarde tijdelijk een bepaalde drempel overschrijdt voordat deze uiteindelijk weer daaronder zakt. Maar die terugkeer zou de schade die intussen is aangericht niet automatisch uitwissen: het verlies van ecosystemen, de gevolgen voor de biodiversiteit en het smelten van gletsjers kunnen onomkeerbare gevolgen hebben of eeuwenlang aanhouden.
Om de opwarming te beperken zijn drastische verminderingen van de mondiale uitstoot van broeikasgassen nodig en een deel van het gewenste rendement onder de 1,5°C zou ook afhangen van het vermogen om koolstofdioxide uit de atmosfeer te verwijderen, door middel van natuurlijke systemen en specifieke technologieën. Oplossingen die echter fysieke, economische en technologische beperkingen hebben en de onmiddellijke emissiereductie niet kunnen vervangen.
De uitstap uit fossiele brandstoffen
De centrale kwestie van de onderhandelingen betreft (opnieuw) de geleidelijke afschaffing van steenkool, olie en gas. Tijdens de COP28 in Dubai in 2023 erkenden landen voor het eerst, in een gezamenlijk besluit, de noodzaak van een transitie weg van fossiele brandstoffen in energiesystemen.
Drie jaar later blijft de belangrijkste vraag open: hoe kunnen we die indicatie omzetten in geloofwaardige nationale plannen, die in staat zijn om in te grijpen op zowel de productie als het verbruik van fossiele energie.
Het Braziliaanse voorzitterschap van COP30 presenteerde twee nieuwe internationale routekaarten: één gewijd aan de transitie weg van fossiele brandstoffen en de andere aan de strijd tegen ontbossing tegen 2030.
Het energiedocument stelt voor om de geleidelijke daling van de productie van en de vraag naar fossiele brandstoffen te begeleiden met investeringen in schone energie, infrastructuur en energiezekerheid. Maar dit zijn vrijwillige instrumenten, geen verplichtingen die tussen alle regeringen zijn overeengekomen. Daarom zal COP31 nu moeten aantonen dat het een verandering teweeg kan brengen: de overgang van aankondigingen naar het definiëren van deadlines, investeringen en nationaal beleid.
Elektrificatie
Naast het uitbannen van fossiele brandstoffen richt COP31 zich op een andere doelstelling: het versnellen van de elektrificatie van de wereldeconomie. Het Turkse voorzitterschap heeft de 35-by-35 Global Electrification Pledge gelanceerd, een initiatief dat tot doel heeft het aandeel van elektriciteit in het mondiale eindenergieverbruik te verhogen van het huidige niveau van iets meer dan 20% naar 35% in 2035.
Het principe is relatief eenvoudig: vervang waar mogelijk op verbranding gebaseerde processen door elektrische technologieën die worden aangedreven door hernieuwbare bronnen. Van warmtepompen tot elektrische voertuigen tot de elektrificatie van industriële processen: de overstap op elektriciteit kan aanzienlijke verminderingen van het energieverbruik en de uitstoot mogelijk maken.
Volgens gegevens van het Duitse Federaal Milieuagentschap (UBA) vertegenwoordigen hernieuwbare energiebronnen nu ongeveer 33% van de mondiale elektriciteitsproductie. Wat betreft het totale energieverbruik is het beeld echter heel anders: fossiele brandstoffen dekken nog steeds 79% van de mondiale behoeften, terwijl hernieuwbare bronnen op 18,5% blijven.
De financiering
Een ander beslissend hoofdstuk betreft de klimaatfinanciering. Tijdens de COP29 in Bakoe in 2024 zijn regeringen het eens geworden over een nieuw mondiaal financieel doel: tegen 2035 minstens 300 miljard dollar per jaar mobiliseren voor ontwikkelingslanden, waarbij de ontwikkelde landen een leidende rol moeten spelen.
We hadden het er hier over: COP29: economische hulp aan ontwikkelingslanden voor het klimaat stijgt naar 300 miljard dollar (maar niet genoeg)
Dezelfde overeenkomst voorzag in een bredere inspanning om tegen 2035 jaarlijks minstens 1.300 miljard dollar te bereiken, via publieke en private middelen. Nu zal de discussie in Antalya zich richten op de vraag hoe deze fondsen daadwerkelijk beschikbaar kunnen worden gesteld, hoe ze moeten worden verdeeld en vooral hoe de toegang tot financiering voor de meest kwetsbare landen kan worden vergemakkelijkt.
Het thema is verweven met dat van verliezen en schade (verlies en schade), d.w.z. de gevolgen van de klimaatcrisis die niet kunnen worden vermeden door aanpassingsmaatregelen.
Nepal is een van de meest dramatische gevallen die voorafgaand aan de conferentie worden belicht. De verwoestende overstroming veroorzaakt door het afkalven van een ijsmassa in augustus 2026 veroorzaakte, volgens schattingen gerapporteerd in de voorbereidende briefing van de COP31, meer dan 1.500 slachtoffers en duizenden vermisten. De kosten voor de wederopbouw kunnen oplopen tot 5 miljard dollar, ongeveer een tiende van het nationale bbp.
Het Nepalese geval benadrukt een van de belangrijkste onrechtvaardigheden op het gebied van het klimaat: landen die het minst hebben bijgedragen aan de historische emissies kunnen geconfronteerd worden met enorme menselijke en economische kosten, vaak zonder over de nodige middelen te beschikken om deze aan te pakken.
Aanpassing en veerkracht
Het terugdringen van de uitstoot blijft essentieel, maar is niet langer voldoende om de bevolking te beschermen tegen de gevolgen van de opwarming van de aarde die al gaande is. Om deze reden zal COP31 ook de kwestie van aanpassing moeten aanpakken: van het beheer van watervoorraden en de bescherming van steden tegen hittegolven, tot systemen voor vroegtijdige waarschuwing en de veiligheid van de infrastructuur.
De 59 indicatoren voor aanpassing die tijdens de COP30 in Belém in 2025 zijn goedgekeurd, zullen ook centraal staan in de onderhandelingen. Dit zijn instrumenten die zijn ontworpen om staten te helpen de vooruitgang in de richting van de mondiale aanpassingsdoelstelling van de Overeenkomst van Parijs te evalueren, maar de methoden van toepassing en meting vereisen verder onderzoek.
De kwestie is allesbehalve secundair: zonder gedeelde indicatoren en adequate financiering wordt het moeilijk te begrijpen of de uitgevoerde interventies de kwetsbaarheid van bevolkingen daadwerkelijk verminderen. Het risico is dat we steeds meer middelen blijven besteden aan het beheersen van noodsituaties, in plaats van te investeren in het voorkomen ervan.
Ook oceanen, bossen en biodiversiteit in de onderhandelingen
Een coalitie van meer dan honderd landen roept de oceanen op om meer ruimte te krijgen op verschillende onderhandelingsgebieden, van de vermindering van de uitstoot tot de veerkracht van kustgemeenschappen.
Het Turkse voorzitterschap werkt aan een mogelijke oplossing Verklaring over de oceanen van Antalya en een pakket initiatieven gericht op de bescherming van de zee, duurzame offshore-energie en het koolstofvrij maken van het zeevervoer.
Er zal bijzondere aandacht worden besteed aan de eilandstaten in de Stille Oceaan, waar de stijgende zeespiegel een directe bedreiging vormt voor de beschikbaarheid van zoet water, de infrastructuur en de bewoonbaarheid van sommige gebieden.
Bossen komen ook weer centraal op de agenda te staan, met als doel het behoud van ecosystemen te versterken, ontbossing tegen te gaan en de financiering te vergroten voor landen die grote bosgebieden veiligstellen.
Een geopolitieke COP: de rol van Europa, China en Australië
COP31 vindt plaats in een context van sterke geopolitieke spanningen. De organisatie weerspiegelt ook een diplomatiek compromis: Turkije is gastheer en voorzitter van de conferentie, terwijl Australië de onderhandelingen leidt, met bijzondere aandacht voor de landen in de Stille Oceaan. Beiden behouden echter belangen die verband houden met fossiele brandstoffen.
Voor de Europese Unie zal het een test van geloofwaardigheid zijn: zij zal haar diplomatieke en financiële rol moeten vertalen in concrete engagementen. Ook centraal staat China, een grote uitstoter maar voorvechter van schone technologieën. Italië zal worden opgeroepen om zijn standpunt over de energietransitie en over het uitbannen van fossiele brandstoffen te verduidelijken.
Wat COP31 werkelijk zal moeten bereiken
Wat we allemaal, ondanks onszelf, weten is dat de Conferentie van Antalya niet helemaal opnieuw begint. Er bestaan internationale verplichtingen, er bestaan ook technologieën om de uitstoot terug te dringen en de wetenschappelijke kennis geeft steeds nauwkeuriger aan welke interventies nodig zijn. Wat nog steeds ontbreekt is een implementatiesnelheid die verenigbaar is met de ernst van de klimaatcrisis.
COP31 zal vooral worden beoordeeld op zijn vermogen om concrete resultaten op te leveren: vooruitgang bij de transitie van fossiele brandstoffen, investeringen in elektrificatie, hulpbronnen die toegankelijk zijn voor de meest kwetsbare landen en effectieve instrumenten om de resultaten van het klimaatbeleid te meten.
De afstand tussen de doelstellingen van het Klimaatakkoord van Parijs en de huidige emissies is nog steeds enorm en de mogelijke overschrijding van de drempel van 1,5°C maakt het inhalen van verder uitstel moeilijker. Zullen regeringen bereid zijn om met de nodige snelheid concrete oplossingen aan te nemen?
