Het reguleren van de illegale handel in wilde fauna en flora (inclusief hout en afgeleide producten), de winning en illegale handel in mineralen en edelmetalen en de illegale handel in afval: op deze punten hebben de VN-landen met een grote meerderheid vóór de aanneming van het eerste internationale verdrag tegen milieumisdaden gestemd.
Een paar dagen geleden stemde de Cop13 van de Conventie van Palermo (UNTOC, erfenis van Falcone en Borsellino) in Wenen voor de vaststelling van het vierde Protocol bij de Conventie tegen transnationale georganiseerde misdaad, gewijd aan transnationale milieucriminaliteit.
Een verdrag dat geïntegreerd moet worden in de Conventie van Palermo en dat tot doel heeft precies die activiteiten te reguleren, die door deskundigen worden beoordeeld als ‘serie A’-misdaden waarmee jaarlijks honderden miljarden dollars kunnen worden gemoeid en die vaak verband houden met georganiseerde criminele netwerken.
De stemming in Wenen en de oppositie van de Verenigde Staten
Het besluit kwam op 23 oktober 2026 met 83 stemmen voor, 12 tegen en 27 onthoudingen. De resolutie werd gepromoot door elf landen uit Latijns-Amerika en Afrika, met Brazilië voorop. Tegenstanders zijn onder meer de Verenigde Staten, Japan, Saoedi-Arabië en Venezuela.
De Amerikaanse delegatie van haar kant heeft in feite geprobeerd de tekst te wijzigen door drie amendementen in te dienen, die allemaal verworpen zijn. Daarin werd de noodzaak bepleit om bestaande instrumenten te gebruiken in plaats van nieuwe onderhandelingen te starten, waarvoor extra middelen en tijd nodig zouden zijn geweest. Washington riep vervolgens op tot een stemming over de hele resolutie en nodigde andere landen uit om deze te verwerpen, maar de uitkomst overtrof ruimschoots de vereiste tweederde meerderheid, ook met de steun van de lidstaten van de Europese Unie.
Wees echter voorzichtig: het verdrag is nog niet in zijn definitieve vorm goedgekeurd. De stemming geeft toestemming voor het starten van onderhandelingen over de ontwikkeling van een nieuw internationaal protocol, dat zou worden toegevoegd aan de drie waarin de Conventie van Palermo al voorziet, gewijd aan mensenhandel, migrantensmokkel en vuurwapens.
Waarom we een verdrag tegen milieucriminaliteit nodig hebben
Het probleem betreft vooral de internationale dimensie van deze illegale activiteiten. Hout kan in het ene land clandestien worden gekapt en aan de andere kant van de wereld worden verhandeld; Illegaal gewonnen goud kan verschillende grenzen overschrijden voordat het de internationale markten bereikt; Gevaarlijk afval kan naar het buitenland worden vervoerd om de verwijderingsvoorschriften te omzeilen.
Criminele organisaties maken misbruik van de verschillen tussen de nationale wetgevingen en profiteren van onvoldoende controles, corruptie en moeilijkheden bij de justitiële samenwerking.
Zoals Alice Pasqualato, beleidsdeskundige op het gebied van milieucriminaliteit bij de Wildlife Conservation Society, uitlegde, zijn deze handel te lang beschouwd als secundaire misdaden vergeleken met drugshandel of de illegale handel in wapens. Toch zijn de gevolgen ervan net zo ernstig: ontbossing, verlies aan biodiversiteit, vervuiling van water en bodem en schendingen van de rechten van lokale gemeenschappen.
Het toekomstige protocol zou gemeenschappelijke instrumenten kunnen bieden om deze te bestrijden, door internationale onderzoeken, de uitlevering van de verantwoordelijken, juridische bijstand tussen staten en de terugvordering van illegale opbrengsten te vergemakkelijken.
Wat zal er nu gebeuren
In de resolutie wordt een commissie opgericht die de tekst moet ontwikkelen via vier onderhandelingssessies, met als doel een ontwerp te presenteren aan de volgende Conferentie van de Partijen, gepland voor oktober 2028.
De Internationale Unie voor het behoud van de natuur (IUCN) verwelkomde het besluit en noemde het een historische stap in het versterken van de internationale reactie op milieucriminaliteit. De organisatie onderstreept echter dat de toekomstige overeenkomst gebaseerd moet zijn op wetenschappelijke kennis, de bescherming van inheemse volkeren en lokale gemeenschappen moet garanderen en effectieve instrumenten moet bieden om schade vast te stellen en aangetaste ecosystemen te herstellen.
De uitdaging zal daarom zijn om deze eerste politieke consensus om te zetten in werkelijk toepasbare regels. Omdat degenen die een bos vernietigen, een gebied vergiftigen of de illegale handel in beschermde soorten stimuleren, niet alleen milieuschade veroorzaken: ze brengen de gezondheid, veiligheid en economische hulpbronnen van hele gemeenschappen in gevaar.
Bronnen: EDEO/IUCN
