Er zijn mensen die het energieverbruik proberen te verminderen door aandacht te besteden aan hun dagelijkse gewoonten, en dan zijn er mensen die, via de bezittingen, eigendommen en investeringen van miljonairs, een klimaatvoetafdruk hebben die enorm groter is dan die van de meerderheid van de bevolking. De klimaatcrisis treft uiteraard iedereen, maar niet iedereen draagt er op dezelfde manier aan bij. En bovenal hebben we niet allemaal dezelfde verantwoordelijkheid voor de uitstoot die dit veroorzaakt.
Deze ongelijkheid wordt gekwantificeerd in een nieuw rapport in opdracht van Greenpeace Central and Eastern Europe (CEE) en uitgevoerd door het Duitse instituut Forum Ökologisch-Soziale Marktwirtschaft (FÖS), getiteld Onder de oppervlakte: de verborgen klimaatschuld van extreme rijkdom in de Europese Unie (de studie is de eerste in Europa die de klimaatschuld van de superrijken schat, d.w.z. de waarde van klimaatschade die gepaard gaat met emissies die boven een redelijk aandeel per hoofd van de bevolking worden geproduceerd, zowel in relatie tot bezittingen als consumptie).
Hieruit komt een eerste indrukwekkend cijfer naar voren: de rijkste 1% van de bevolking van de 24 landen van de Europese Unie wordt geassocieerd met een jaarlijkse klimaatschuld die wordt geschat op 301 miljard euro, rekening houdend met de uitstoot die kan worden toegeschreven aan het eigendom van bedrijven en andere productieve investeringen.
Een figuur die de klimaatverantwoordelijkheid in beeld brengt die zich concentreert aan de top van de welvaartsverdeling en die arriveert op het moment dat de Europese leiders de volgende gemeenschapsbegroting en mogelijke nieuwe financieringsbronnen in Brussel bespreken.
Maar als we naar Italië kijken, wordt de wanverhouding nog duidelijker: de uitstoot per hoofd van de bevolking die wordt toegeschreven aan de bezittingen van de rijkste 1% is ongeveer 160 maal die van de armste helft van de bevolking.
Wat is de klimaatschuld van de superrijken?
Als we het hebben over de uitstoot van de rijksten, gaan onze gedachten onmiddellijk uit naar privéjets, jachten, luxe villa’s en intercontinentale reizen. Allemaal activiteiten die tot een zeer hoog energieverbruik kunnen leiden. Maar volgens Greenpeace is dit slechts het meest zichtbare deel van het probleem.
Het grootste deel van de klimaatverantwoordelijkheid van grote fortuinen komt naar voren door rekening te houden met de uitstoot die wordt gegenereerd door de economische activiteiten die eigendom zijn en door investeringen.
In feite analyseert het rapport de zogenaamde klimaat schuldend.w.z. de geschatte economische waarde van de schade veroorzaakt door emissies die een individueel quotum overschrijden dat als redelijk wordt beschouwd en verenigbaar is met de doelstelling om de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5 °C.
Om dit te berekenen, hebben de onderzoekers twee verschillende perspectieven overwogen:
Deze laatste methode benadrukt een vaak over het hoofd geziene verantwoordelijkheid: die van degenen die economische activiteiten met hoge emissies bezitten en financieren, zelfs zonder de resulterende producten rechtstreeks te consumeren. In 2022, het laatste jaar waarvoor de in het onderzoek gebruikte gegevens beschikbaar zijn, bedroeg de klimaatschuld die samenhangt met de bezittingen van de rijkste 1% van de 24 geanalyseerde Europese staten ongeveer 301 miljard euro.
Als we in plaats daarvan kijken naar de uitstoot die verband houdt met de consumptie van de 1% met de hoogste inkomens, bedroeg de schatting ongeveer 80 miljard euro.
Twee cijfers die laten zien hoe belangrijk het is om ook rekening te houden met de rol van kapitaaleigendom om klimaatongelijkheid te begrijpen. En wees voorzichtig: de klimaatschuld vertegenwoordigt geen belasting die al verschuldigd is, noch een bedrag dat onmiddellijk door de staten kan worden teruggevorderd. Het is een economische schatting van de verantwoordelijkheid die gepaard gaat met overmatige uitstoot, berekend aan de hand van de maatschappelijke kosten van koolstof, die in het onderzoek zijn vastgesteld op 310,77 euro per ton CO₂.
In Italië stoot de rijkste 1% 160 maal meer uit dan de armste helft van de bevolking
Volgens het rapport werd in 2022 de rijkste 1% van de Italianen in verband gebracht met een klimaatschuld van 27,1 miljard euro via bezittingen en 11,2 miljard euro via consumptie van de hoogste inkomensgroep. Wat betreft de totale klimaatschuld die wordt toegeschreven aan de bezittingen van de rijkste 1%, bezet Italië de derde plaats van de 24 geanalyseerde landen, na Duitsland en Frankrijk.
Wat de individuele uitstoot betreft, werd in 2022 opnieuw aan elke persoon die tot de rijkste 1% van de Italiaanse bevolking behoorde, gemiddeld 150,8 ton CO₂-equivalent per jaar toegeschreven, rekening houdend met de bezittingen en productieactiviteiten die hij bezat. Voor iemand die tot de minder rijke helft van de bevolking behoort, bedroeg de waarde echter slechts 0,95 ton. Een verschil van ongeveer 160 keer.
@Greenpeace
Met andere woorden: via deze attributiemethode wordt één persoon uit de rijkste 1% geassocieerd met een jaarlijkse uitstoot die vergelijkbaar is met die van ongeveer 160 mensen uit de onderste helft. Het onevenwicht komt ook naar voren door te observeren hoe de emissies worden verdeeld: de rijkste 1% is verantwoordelijk voor 27% van de bezittingen die aan de bezittingen van Italianen worden toegeschreven, terwijl slechts 8% aan de armste helft kan worden toegeschreven.
En de concentratie van verantwoordelijkheid groeit verder aan de top van de welvaart. De gemiddelde klimaatschuld per hoofd van de bevolking van de rijkste 1% bedraagt ongeveer 45.400 euro, bijna zes keer zoveel als het gemiddelde van de rijkste 10%, opnieuw gezien de bezittingen.
Degene die het meest vervuilt, hoeft niet noodzakelijkerwijs ook het meest te betalen
Hittegolven, droogtes, overstromingen en andere extreme gebeurtenissen hebben economische en sociale gevolgen die de hele gemeenschap treffen. Degenen die de last dragen zijn vaak ook mensen en gezinnen die veel minder hebben bijgedragen aan de opwarming van de aarde.
Het rapport herinnert voor Italië aan een gemiddeld jaarlijks economisch verlies als gevolg van klimaatgebeurtenissen van ongeveer 5,4 miljard euro, berekend door het Europees Milieuagentschap op basis van een dertigjarig voortschrijdend gemiddelde dat betrekking heeft op 2022.
Volgens Greenpeace zou Europa meer middelen moeten besteden aan hernieuwbare energie, de energie-efficiëntie van gebouwen, klimaatadaptatie en sociale beschermingsmaatregelen, en daarbij een grotere bijdrage moeten vragen van degenen die de grootste rijkdom hebben en met de hoogste uitstoot geassocieerd worden.
Grote fortuinen belasten
Het rapport komt op een bijzonder kwetsbaar moment voor de Europese financiën. De Unie bespreekt de meerjarenbegroting 2028-2034, terwijl de financieringsbehoeften voor de energietransitie, de bescherming van gebieden tegen extreme klimaatgebeurtenissen en de steun voor de meest kwetsbare gezinnen toenemen.
Eén van de in het onderzoek onderzochte voorstellen betreft de invoering van een minimale effectieve belasting van 2% op nettovermogens boven de 100 miljoen euro. Volgens een door de onderzoekers aangehaalde schatting zou een dergelijke maatregel in de Europese Unie ongeveer 67 miljard euro per jaar kunnen opleveren.
In Italië zou een effectieve minimumbelasting van 2% op nettovermogens boven de 100 miljoen euro, volgens schattingen die in het rapport worden aangehaald, ongeveer 8,3 miljard euro aan jaarlijkse inkomsten kunnen opleveren.
Privéjets en een luxueuze levensstijl zijn slechts het topje van de ijsberg. De klimaatimpact van de superrijken is veel groter vanwege hun eigendommen, bedrijven en investeringen, legt Clara Thompson, expert op het gebied van belastingrechtvaardigheid bij Greenpeace Duitsland, uit.
Voor Greenpeace moeten regeringen ook de weg van het Belastingverdrag van de Verenigde Naties gebruiken om de internationale samenwerking op het gebied van de belastingheffing op grote fortuinen te versterken en de transparantie van activa met een hoge klimaatimpact te verbeteren.
Het verzoek van Greenpeace Italia, samen met andere milieuactivistische en pacifistische organisaties, aan de minister van Economische Zaken Giancarlo Giorgetti past in deze richting: een eerlijker belastingstelsel aannemen, gebaseerd op het principe de vervuiler betaaltwaardoor wordt gezorgd voor een adequate en permanente belastingheffing op de grote fortuinen en winsten die verband houden met de verkoop van fossiele brandstoffen en wapens.
HIER vindt u het volledige rapport.
