Op de zeebodem van Kekova, voor de Middellandse Zeekust van Türkiye, is nog maar heel weinig over van het schip. Hout is al duizenden jaren verdwenen; de lading weerstond echter. Dankzij grote keramische vaten, fragmenten en stenen ankers heeft een groep archeologen het scheepswrak tussen 2700 en 2400 voor Christus voorlopig kunnen plaatsen. Als deze datering wordt bevestigd, zou dit het oudste tot nu toe bekende wrak kunnen zijn.
Het chronologische bereik omvat ook het tijdperk van de grote Egyptische piramides, inclusief dat van Cheops in Gizeh. De vergelijking is indrukwekkend, maar moet met een zekere marge worden gehouden: de exacte chronologie staat nog steeds ter discussie en de onderzoekers leggen zelf uit dat deze zowel vooruit als achteruit kan gaan. Kortom: de plaat is veelbelovend. De recordbrekende plaat kan wachten op wat meer analyse.
Het schip is verdwenen, de lading niet
De locatie werd in 2024 geïdentificeerd in de regio Kekova, in het district Demre, na aanwijzingen verzameld door lokale zeelieden. Een eerste studie gepubliceerd in het Journal of Maritime Archaeology door Hakan Öniz van de Akdeniz Universiteit en Ceyda Öztosun had al een scheepswrak uit de vroege bronstijd gedocumenteerd en een deel van het keramiek dat zichtbaar was op de zeebodem.
Latere campagnes maakten het mogelijk om die containers beter te bestuderen. Van de scheepsplanken is niets te zien: na duizenden jaren blootstelling onder water heeft het organische materiaal het niet overleefd. Het wrak is dan ook vooral te herkennen aan de concentratie van de lading en andere vondsten die verband houden met het scheepswrak.
Daartussen bevinden zich grote ovale potten met een platte bodem, twee handvatten en, in verschillende gevallen, een verhoogde kleiband langs het breedste gedeelte. In het gebied werden ook drie stenen ankers gevonden. Het vooronderzoek houdt echter een belangrijke waarschuwing in: het is nog niet mogelijk om met zekerheid vast te stellen of ze allemaal tot het schip behoorden.
Het waren de amforen die het wrak een ouderdom gaven
Omdat er tot nu toe geen bewaard gebleven hout was, moesten archeologen de chronologie lezen, vooral bij keramiek. De vorm, de fabricagetechniek en de kenmerken van het mengsel kunnen worden vergeleken met reeds bekende en gedateerde schepen van andere locaties in het oostelijke Middellandse Zeegebied.
Karin Sowada, een archeoloog aan de Macquarie University betrokken bij de meest recente analyses, legt uit dat de groep het schip en de lading momenteel tussen 2700 en 2400 voor Christus plaatst. Dit is een nauwkeurigere schatting dan de algemene toeschrijving aan de vroege bronstijd in het in juli gepubliceerde werk. Dezelfde onderzoeker specificeert echter dat de chronologie voorlopig blijft en dat de bijgewerkte resultaten nog moeten worden gepresenteerd in een nieuwe publicatie die aan wetenschappelijk onderzoek wordt onderworpen. Macquarie University reconstrueerde de nieuwe analyses van de onderzoeksgroep.
Het is een onderscheid dat het nieuws behoorlijk verandert. Het bestaan van het wrak uit de vroege bronstijd wordt al beschreven in de wetenschappelijke literatuur; de mogelijke plaats op nummer één op de wereldranglijst berust in plaats daarvan op de meest recente datering, die nog moet worden verfijnd.
In de potten zitten nog steeds resten
De lading kon veel meer vertellen dan de leeftijd van het schip. Sommige containers bevatten nog steeds zichtbare resten, die ongeveer vier en een half millennium hebben overleefd. De analyses zijn aan de gang en voorlopig kan niemand met zekerheid zeggen wat ze inhouden.
Tot de door de onderzoekers aangegeven mogelijkheden behoren olijfolie, wijn en plantenharsen, goederen die in het oostelijke Middellandse Zeegebied circuleerden. Ook met de herkomst van de potten wordt voorzichtig omgegaan: sommige vaten, of in ieder geval de klei die werd gebruikt om ze te produceren, kunnen afkomstig zijn uit de centrale Jordaanvallei.
Dit maakt het Kekova-wrak zelfs zonder medaille interessant. We weten veel minder over de maritieme handel in het oostelijke Middellandse Zeegebied in het derde millennium voor Christus dan in de daaropvolgende tijdperken. Toch importeerde Egypte in diezelfde eeuwen hout, metalen, oliën en harsen uit de Levant en andere streken. Een klein kustschip beladen met containers kan dus een concreet kenmerk toevoegen aan handelsroutes die we nog slechts fragmentarisch kennen.
Het vorige record is van Dokos
Vóór Kekova was de referentie het Dokos-wrak, vlakbij het gelijknamige Griekse eiland tussen Hydra en de kust van Argolis. Het Helleense Instituut voor Maritiem Archeologisch Onderzoek dateert zijn keramische lading rond 2200 voor Christus. Ook daar was de romp verdwenen en werd het scheepswrak vooral verteld door de goederen die verspreid lagen op de zeebodem.
Als Kekova inderdaad tussen 2700 en 2400 voor Christus zou worden gedateerd, zou het minstens een paar eeuwen ouder zijn dan die getuigenis. Het zou een opmerkelijke sprong voorwaarts betekenen voor de maritieme archeologie en het materiële bewijs van de georganiseerde handel langs deze kusten terugdringen. Om daar te komen hebben we nog de definitieve datering van de keramiek, de analyses van de residuen en de volledige publicatie van de resultaten van de nieuwe campagnes nodig. Onder water heeft de lading inmiddels het moeilijkste deel al gedaan: ongeveer 4.500 jaar wachten zonder door de zee te worden meegevoerd.
