Op 25 december 2025 richtte de NISAR-satelliet zijn radar op Krasjeninnikov, op het Russische schiereiland Kamtsjatka. In de daaropvolgende maanden keerde het vaak genoeg terug naar dezelfde plek om van de uitbarsting een reeks te maken: 17 afbeeldingen laten zien dat de lava een interne depressie vult, de randen overwint en zich als een waaier naar het oosten verspreidt. De vulkaan was een paar maanden eerder weer actief, na een stilte die bijna vijf eeuwen had geduurd. NASA heeft de time-lapse op 24 september 2026 vrijgegeven.
Het detail dat het verhaal ingewikkelder maakt, komt drie dagen vóór de uitbarsting. Op 30 juli 2025 trof een aardbeving met een kracht van 8,8 de oceaan bij Kamtsjatka. Op 2 augustus begon Krasjeninnikov uit te barsten. De tijdelijke nabijheid is duidelijk; de oorzaak-gevolg relatie, veel minder. NASA schrijft dat de aardbeving blijkbaar een van de twee vulkanen heeft “ontwaakt”, maar om vast te stellen hoeveel deze heeft bijgedragen aan de uitbarsting vereist veel meer voorzichtigheid.
Een vulkaan die sinds de zestiende eeuw niet meer was uitgebarsten
Krasjeninnikov ligt in de oostelijke vulkanische boog van Kamtsjatka, een van de meest vulkanisch actieve regio’s ter wereld. Volgens het Global Volcanism Program van het Smithsonian Institution dateerde de laatste bevestigde uitbarsting van ongeveer 1550. De uitbarsting die in augustus 2025 begon, is daarom de eerste die sinds ongeveer 475 jaar bekend is.
Op 2 augustus 2025, lokale tijd, om 16.50 uur, barstten er vanuit de noordelijke kegel explosies met askolommen los, aanvankelijk tussen 3 en 4 kilometer boven zeeniveau. Op de noordwestelijke flank opende zich ook een breuk waaruit stroperige lava begon te ontstaan. Volgens het Smithsonian en USGS-rapport over het begin van de uitbarsting bereikten sommige askolommen in de daaropvolgende uren een hoogte van 8-10 kilometer.
Toen NISAR het gebied met Kerstmis regelmatig begon te observeren, was de activiteit al bijna vijf maanden aan de gang. Sindsdien keert de satelliet twee keer per twaalf dagen terug, één keer tijdens de passage van zuid naar noord en één keer in de tegenovergestelde richting. De 17 aanwinsten die voor de video zijn gebruikt, lopen tot medio augustus 2026.
Lava is ook onder wolken te zien
De beelden zien er heel anders uit dan spectaculaire foto’s van een uitbarsting vanuit de ruimte. NISAR, een gezamenlijke missie van NASA en de Indiase ruimtevaartorganisatie ISRO, maakt gebruik van een synthetische apertuurradar, die elke seconde duizenden microgolfpulsen naar de oppervlakte stuurt en het signaal meet dat terugkomt.
In de time-lapse lijkt de lava lichter dan het omringende terrein, omdat deze het radarsignaal anders reflecteert dan sneeuw of blootliggende rotsen. Elke pixel komt overeen met een oppervlakte van ongeveer 10 bij 10 meter, ongeveer de helft van de grootte van een tennisbaan. En de wolken, die vrij vaak voorkomen boven Kamtsjatka, zijn niet langer een groot obstakel: de radar kan zelfs door bewolking gegevens verzamelen.
De reeks volgt dus het materiaal terwijl het een binnengebied van de krater vult, overstroomt in het grotere gebied en zich verder verbreedt naar het oosten. Er verschijnt ook een tweede stroom die naar het noordwesten is gericht, waarschijnlijk gevormd vóór het eerste beeld dat door NISAR werd verkregen.
Een satelliet die over vrijwel alle actieve vulkanen gaat
NISAR werd gelanceerd op 30 juli 2025 en draait in een baan op ongeveer 747 kilometer boven de aarde. Het beschikt over twee radarsystemen, één L-band gemaakt door NASA en één S-band geleverd door ISRO. Het is de eerste gratis satellietmissie in de ruimte die radars samenbrengt die op deze twee golflengten werken.
De L-bandradar, die wordt gebruikt voor de Krasheninnikov-beelden, maakt gebruik van langere golven die ook de boomtoppen kunnen oversteken en de grond eronder kunnen observeren. De NISAR-missie was bedoeld om veranderingen in het aardoppervlak, het ijs, de vegetatie en natuurlijke fenomenen zoals aardbevingen, aardverschuivingen en vulkaanuitbarstingen te volgen.
Volgens NASA stelt de dekking het in staat vrijwel alle ongeveer 1.300 actieve vulkanen boven zeeniveau te observeren. Voor Matthew Pritchard, een geofysicus aan de Cornell University en lid van het wetenschappelijke team van NISAR dat deze gegevens analyseerde, ligt het voordeel vooral in de regelmaat: dezelfde plaats, korte intervallen en twee observatierichtingen.
Voor een afgelegen vulkaan die lang genoeg stil is gebleven om niet over een instrumentnetwerk te beschikken dat zo dicht is als zijn rustelozere buren, betekent dit plotseling dat er een paar ogen 747 kilometer hoog in de lucht zijn.
De time-lapse vertelt vooral waar de lava terechtkwam en hoe het oppervlak in de loop van de maanden veranderde. Het geeft echter geen antwoord op de moeilijkste vraag over het begin van de uitbarsting: in hoeverre de aardbeving met een kracht van 8,8 die slechts drie dagen eerder plaatsvond er werkelijk toe deed. Na bijna vijf eeuwen stilte komt Krasjeninnikov weer in beweging. Dit keer passeerde er echter regelmatig een radar boven hem.
