Bijna elf uur lang marcheerden, renden, duelleerden ze, gooiden ze speren en manoeuvreerden ze een strijdwagen met 23,32 kilogram metaal. Toen ze stopten, hadden de dertien Griekse mariniers pijnlijke voeten en schouders en hadden ze nog steeds voldoende kracht om toe te slaan. Dendra’s Myceense pantser, zo’n 3500 jaar oud, had de test doorstaan: het kon een krijger door een lange dag van strijd begeleiden zonder hem in een bronzen beeld te veranderen.
Het resultaat komt uit een onderzoek gepubliceerd in PLOS EENdat de afgelopen dagen weer in omloop is gekomen. Het werk brengt experimentele archeologie, menselijke fysiologie, analyse vanIlias en numerieke simulaties. Homerus blijft een dichter. Het pantser werkt echter.
Het experiment toont niet aan dat de Trojaanse oorlog plaatsvond zoals beschreven in het gedicht, noch dat het pantser dat in Dendra werd gevonden een slagveld zag. Het beantwoordt een meer concrete vraag: was dat soort uitrusting te zwaar en te stijf om lang mee te vechten? De resultaten wijzen op nee.
Een bronzen ketel die kan bewegen
Het originele pantser werd in 1960 ontdekt in een tombe nabij het dorp Dendra, Argolis, een paar kilometer van het oude Mycene. Het dateert uit de 15e eeuw voor Christus en is een van de oudste complete harnassen uit de Europese bronstijd.
Het arsenaal bestond uit grote platen die de nek, borst, schouders, armen en een deel van de benen beschermden. Wanneer hij stilstaat, lijkt hij imposant, bijna onevenredig. Kortom een boiler met schoudervullingen. Precies dat aspect had de hypothese van een ceremonieel voorwerp aangewakkerd, bedoeld om de rang van de eigenaar te tonen in plaats van hem te volgen tussen speren, stenen en strijdwagens.
De onderzoekers gebruikten een replica die in 1984 in Birmingham werd gemaakt onder leiding van archeoloog Diana Wardle. De platen reproduceerden de afmetingen, krommingen en perforaties van het origineel en waren verbonden met leren strips en veters. Voor het metaal werd gekozen voor een legering bestaande uit 95% koper en 5% zink, de legering die het dichtst bij het oude brons ligt.
Met helm woog de replica 23,32 kilogram. Het originele pantser wordt geschat op ongeveer 18, hoewel tegenwoordig enkele elementen ontbreken en 3500 jaar oxidatie de vergelijking minder lineair maken dan een afweging in de sportschool.
De Ilias veranderde in een militair protocol
Dertien mannen van de mariniers van de Griekse strijdkrachten droegen het, met een gemiddelde leeftijd van 29 jaar. De vrijwilligers werden ook gekozen op basis van lengte en postuur, om zo dicht mogelijk bij de elitekrijgers te staan die in het gedicht worden beschreven en bij de menselijke resten uit de Bronstijd die door archeologen zijn bestudeerd.
Vóór de test volgden ze twee dagen training met harnassen en reproducties van zwaard, speer, boog en stenen. De wapens hadden botte punten en randen: het reconstrueren van de Myceense oorlog is prima, het sturen van de deelnemers naar de eerste hulp iets minder.
De dag begon om zeven uur in de ochtend en eindigde om 17.54 uur. Om te bepalen wat de vrijwilligers moesten doen, keek de groep naar deIlias samen met de beschikbare archeologische en historische literatuur. Uit het gedicht werden 152 botsingen en 264 gevechtsbewegingen gehaald: worpen, close quarters, opmars, terugtrekkingen, duels tussen krijgers te voet en ontmoetingen met strijdwagens.
78% van de beschreven veldslagen waren een duel tussen strijders te voet. Acht van de tien eindigden binnen drie zetten en ruim de helft met één enkele fatale slag. Wat naar voren komt is een strijd die bestaat uit korte uitbarstingen van geweld, terugtrekkingen, herstel en nieuwe aanvallen. In moderne termen: een vorm van intermitterende oefeningen met hoge intensiteit. Achilles deed HIIT, alleen met veel ergere gevolgen.
Ook het klimaat werd gereconstrueerd op basis van de paleoklimatologische gegevens die beschikbaar waren voor de regio Troje: temperaturen tussen 24 en 29 °C en een luchtvochtigheid tussen 70 en 85%. Redelijk zware omstandigheden, zelfs zonder dat je in een metalen bel zit.
Om de inspanning te ondersteunen volgden de deelnemers een maaltijdplan van 4.443 kilocalorieën, samengesteld op basis van het gedicht, archeologisch bewijsmateriaal en hedendaagse voedingsstudies. Als ontbijt was er droog brood, geitenkaas, olijven en rode wijn; tijdens de pauzes brood, honing, uien en nog meer kaas; het vlees arriveerde ’s avonds. Homerische heldendom vereiste veel koolhydraten.
Het lichaam houdt stand, met enkele protesten
Alle dertien vrijwilligers hebben het protocol ingevuld. Ze waren erg moe, met pijn in het bovenlichaam door het gewicht van het pantser en ongemak in hun voeten, ook omdat ze op blote voeten hadden gelopen, gerend en gevochten. Het pantser liet zich voelen. Niet genoeg om ze tegen te houden.
De hartslag bereikte een maximum van 166 slagen per minuut, met momenten van inspanning gelijk aan ongeveer 80% van de maximale snelheid van het individu. De kerntemperatuur van het lichaam bleef tussen 36,4 en 37,7°C. De onderzoekers vonden geen significante verslechtering van de grijpkracht, reactietijden, hydratatie of belangrijke metabolische indicatoren.
Zelfs de shots bevatten behoorlijk wat inhoud. De gemiddelde kracht die tijdens de aanvallen werd geregistreerd bedroeg ongeveer 3,5 kilonewton, een niveau dat, volgens de door de auteurs ter vergelijking gebruikte studies, bij een echte botsing ernstige breuken had kunnen veroorzaken. Het pantser had de strijders niet in elegante Myceense ornamenten veranderd.
Het team bouwde vervolgens een vrij toegankelijk numeriek model om te testen hoe het pantser zou presteren onder verschillende temperaturen, wind, blootstelling aan de zon en intensiteit van de inspanning. In zes van de zeven scenario’s wist de virtuele krijger de elf uur te volbrengen. Alleen in de meest extreme combinatie – hoge hitte, bijna geen wind en nog steeds zeer intense gevechten – zou het na ongeveer zeven en een half uur zijn gestopt. Een korte dag, naar Troje-normen.
Wat Homer echt kan vertellen
DE’Ilias het is een gelaagde tekst, opgebouwd volgens een lange mondelinge traditie en vastgelegd eeuwen na het Myceense tijdperk. Bevat wapens, gebruiken en tactieken uit verschillende periodes. De auteurs erkennen zelf dat het gebruik ervan als militair handboek een aanzienlijke onzekerheidsmarge met zich meebrengt.
De datum tussen 1300 en 1200 voor Christus werd aangenomen om het klimaat en de lengte van de dagen te reconstrueren. Het vertegenwoordigt geen nieuwe datering van de Trojaanse oorlog. Bovendien betrof de test een kleine steekproef van moderne, getrainde en geselecteerde soldaten. Replica’s kunnen verschillen van de originelen wat betreft gewicht, materialen, balans en afwerking, terwijl de beveiliging gecontroleerde bewegingen en afgestompte wapens verplicht stelt.
Deze grenzen ondermijnen het meer bombastische verhaal volgens welke het bewijsmateriaal de waarheid bevestigdeIlias. Er blijft echter een belangrijk archeologisch resultaat over: een pantser gebouwd zoals dat van Dendra zorgde ervoor dat een getrainde man urenlang kon bewegen, vechten en de inspanning kon weerstaan. Homerische beschrijvingen van in brons geklede krijgers hebben dus een plausibel materieel precedent.
DE’Ilias het blijft een gedicht en de Trojaanse oorlog valt buiten het bestek van dit experiment. De ketel met schoudervullingen ziet er echter niet meer uit als een paradeobject. Elf uur later was hij nog steeds in de strijd.
