Een pauze. Tijdens het bespreken pauzeren we om te voorkomen dat we onnodig schadelijke dingen zeggen. Je blijft gewoon een paar minuten stil, zonder meteen over jezelf heen te braken. Japanse koppels doen het, maar niet alleen: het is ook nodig om te pauzeren voordat een beslissing wordt gedeeld, of de ruimte die een leider aan een team laat om na te denken, of de tijd vóór de volgende e-mailuitwisseling. En het is prachtig.
Het is de prachtige regel van “Maar“, een Japans filosofisch – en esthetisch – concept dat de lege ruimte tussen dingen weergeeft, een essentiële voorwaarde voor het bestaan en de betekenis van de dingen zelf. lietmotiv? Afwezigheid kan net zo belangrijk zijn als aanwezigheid. Wie kent hem?
Denk er eens over na: wanneer heb je voor het laatst op iemand gewacht zonder meteen de telefoon op te nemen? Of dat je een koffie dronk zonder te lezen, luisteren, reageren, scrollen? We hebben een zekere intolerantie voor leegte ontwikkeld: stilte in een gesprek lijkt ons gênant, een middag zonder plannen is bijna verspilde moeite en een vrije muur zorgt ervoor dat we er iets aan willen ophangen. Vijf minuten zonder prikkels worden meteen een kans om meldingen, e-mails, berichten te checken.
Alsof elke vrije ruimte een defect is dat gecorrigeerd moet worden.
Wat mama werkelijk is
Toch bestaat er in de Japanse cultuur een woord dat dit perspectief volledig omver kan werpen: Ma, dat niet eenvoudigweg ‘leeg’ betekent, maar eerder de ruimte tussen de dingen, het interval dat ervoor zorgt dat dingen volledig kunnen bestaan. De pauze tussen twee woorden, de stilte tussen twee noten, de ruimte rond een object. Het moment voordat je antwoordt. En misschien is dit precies wat we vergeten zijn: niet alles wat leeg is, hoeft gevuld te worden.
In het Japans duidt Ma (間: er zitten twee componenten in het personage. De eerste is het externe frame dat een deur aanduidt 門, de tweede geeft de zon aan 日) een ruimte, een afstand, een interval of een pauze aan en in de Japanse esthetische en artistieke cultuur krijgt het concept een veel bredere betekenis: dat is niet simpelweg iets dat ontbreekt, maar iets dat bijdraagt aan het vormgeven en betekenis geven aan wat het omringt. Kortom het tegenovergestelde van nihil Westers, van de leegte die het niets vertegenwoordigt.
Bekijk dit bericht op Instagram
Denk aan een kamer: die bestaat zeker uit muren, deuren en ramen. Maar in werkelijkheid is wat ons in staat stelt binnen te komen, te lopen, te zitten en te leven precies de vrije ruimte tussen die muren. Bij Ma gebeurt iets soortgelijks: de leegte is niet langer afwezigheid, maar wordt mogelijkheid en vertegenwoordigt de scheur waardoor licht kan binnendringen.
En wees voorzichtig: Ma nodigt ons niet uit om onze dagen onbeweeglijk door te brengen, maar is eerder een uitnodiging om niet elke ervaring tegen de volgende te comprimeren, om een marge en adem te laten tussen het een en het ander, want als er geen afstand is, lopen zelfs mooie dingen het risico in verwarring te raken. Een lied zonder pauzes zou een continu geluid worden, een pagina zonder marges zou verstikkend zijn, een gesprek waarin niemand ooit stopt met praten zou uitputtend zijn.
Waar we Ma kunnen ontmoeten in de Japanse cultuur
Het concept Ma komt naar voren in vele vormen van Japanse kunst en cultuur, van architectuur tot podiumkunsten. In traditionele theatervormen kunnen de pauzes tussen het ene gebaar en het andere of tussen regels bijvoorbeeld een expressieve waarde hebben die net zo belangrijk is als wat er wordt gezegd of gedaan.
Hoe we een kleine moeder in onze dagen kunnen brengen
We kunnen met kleine dingen beginnen:
Kortom, Ma voegt er niets aan toe. Verwijder en laat een vrije ruimte vrij. En hij stelt ons deze vraag: “Wat zou er gebeuren als ik eindelijk een deel van de dag leeg zou laten?“. In het begin voelen we ons misschien vreemd en raken we verveeld, de hand zoekt misschien automatisch naar de telefoon. Er kan zelfs een zekere rusteloosheid optreden.
Maar dan zouden we in die ogenschijnlijk nutteloze ruimte iets kunnen opmerken dat door het lawaai was bedekt. Een gedachte, een vermoeidheid, een verlangen, een persoon die in ons is gebleven, de smaak van koffie. Of gewoonweg niets en zelfs dat niets, zo nu en dan, genoeg kan zijn.
