Aan de kusten van Ecuador heeft de mondiale garnalenmarkt een van zijn grote productiehoofdsteden gevonden. In slechts een paar jaar heeft het land de aquacultuur omgevormd tot een strategische sector van de nationale economie, tot het punt waarop het olie als belangrijkste exportproduct heeft ingehaald. Deze groei heeft aanleiding gegeven tot een milieucrisis die een van de belangrijkste ecosystemen ter wereld treft: mangroven.
Een rapport gepubliceerd door Voogd vertelt over het conflict dat zich afspeelt in de kustgebieden van Ecuador, waar de uitbreiding van garnalenkwekerijen druk uitoefent op de zeebossen, de biodiversiteit en traditionele activiteiten zoals het oogsten van de concha negra, het zwarte weekdier dat tussen de wortels van de mangroven leeft en voor veel gemeenschappen een essentiële bron van inkomsten vormt.
@Wikimedia/Canva
De productie groeit, bossen trekken zich terug
Ecuador heeft zijn garnalenproductie de afgelopen tien jaar bijna verviervoudigd. Het grootste deel van het product wordt geëxporteerd naar China, de Verenigde Staten en Europa, mede ondersteund door de groei van de internationale verkoop na de verlaging van de handelsheffingen.
Deze expansie viel echter samen met een langdurige transformatie van het kustgebied. Tussen 1969 en 1999 verloor het land tot 43% van zijn mangroven, terwijl de oppervlakte van garnalenkwekerijen vandaag de dag ongeveer anderhalf keer groter is dan de resterende bossen.
Directe vernietiging van mangroven is bij wet verboden en de sector beweert dat de illegale conversie van ecosystemen nu vrijwel is geëlimineerd. Verschillende onderzoekers en inwoners van de getroffen gebieden betwisten deze reconstructie echter, met het argument dat de degradatie voortduurt door ingrepen die moeilijker te monitoren zijn: uitbreiding van de dijken, uitgraven van kanalen, aanpassingen aan de watersystemen van de vijvers.
“Veel mensen denken dat de vernietiging van mangroven een fenomeen uit het verleden is. Dat is niet waar”, zei hij. Voogd Eduardo Rebolledo Monsalve, onderzoeker aan de Katholieke Universiteit van Esmeraldas.
Wanneer de watercyclus verandert
Mangroven zijn complexe systemen, gereguleerd door de beweging van de getijden, die in staat zijn water te filteren, kusten te beschermen tegen erosie en onderdak te bieden aan talloze soorten. Volgens de door de Britse krant geciteerde deskundigen kunnen de dijken en kanalen die voor de veehouderij zijn aangelegd de natuurlijke uitwisseling van water veranderen, waardoor het zoutgehalte en de zuurstoftoevoer van het land worden gewijzigd. Onder deze omstandigheden kan de modder uitdrogen en kunnen de overgebleven bomen langzaam afsterven.
Ook de waterkwaliteit staat centraal. Uit een onderzoek uit 2023 bleek dat de concentraties ammonium en fosfor ongeveer tweeënhalf keer hoger waren in mangroven in de buurt van Esmeraldas-boerderijen dan in gebieden die niet door productie worden beïnvloed. Volgens een onderzoek van Seafood Watch komt meer dan de helft van het landbouwafval in de omgeving terecht.
Exploitanten uit de sector ontkennen de beschuldigingen. José Antonio Camposano, voorzitter van de Nationale Kamer voor Aquacultuur van Ecuador, betoogde dat kwekerijen er geen belang bij zouden hebben om in aangetaste wateren te opereren, omdat negatieve omgevingsomstandigheden de gezondheid van de garnalen zelf zouden schaden.
De last van onvoldoende controles
Een van de meest kritische elementen betreft het vermogen van de staat om controle te krijgen over een snelgroeiende sector. In Esmeraldas, een provincie met ruim 200 garnalenkwekerijen, meldt de Guardian de aanwezigheid van slechts één aquacultuurinspecteur, zonder adequate transportmiddelen. Lokale gemeenschappen kunnen klachten indienen via mangrovebeheerovereenkomsten die sinds 2000 zijn ingevoerd, maar veel bewoners zeggen dat klachten zelden tot concrete interventies leiden.
In El Oro heeft een vereniging die ruim 3.300 hectare mangrovebossen beheert sinds 2019 zeventien klachten ingediend. “Helaas weten we dat deze praktijken het juridische kantoor van het ministerie bereiken, en daar eindigt alles”, zegt Luis Ángel Flores Ramírez, een krabvisser en voormalig voorzitter van de vereniging.
Herstellen is niet voldoende zonder het model te veranderen
De afgelopen jaren zijn er herbebossingsprojecten ontstaan, ook gefinancierd door bedrijven uit de sector. Sommige initiatieven zijn gericht op het herstel van aangetaste gebieden en het betrekken van lokale gemeenschappen bij de wederopbouw van ecosystemen. Volgens verschillende onderzoekers dreigt het herstel van het milieu echter slechts een compenserende interventie te worden als het niet gepaard gaat met effectievere controles op de bestaande productie.
De mangroven van Ecuador illustreren dus een spanning die veel mondiale voedselketens treft: de afstand tussen het product dat op de tafels van de internationale markten wordt geconsumeerd en de milieueffecten die achterblijven in de gebieden waar het wordt geproduceerd. In het geval van garnalen loopt die afstand door troebel water, kustbossen en gemeenschappen die al generaties lang tussen boomwortels op de kwetsbare grens tussen land en zee hebben geleefd.
