In het laboratorium kan een klein tafereel bijna komisch worden: een A4-tje, een raster, een puntige camera en een spin die opstijgt alsof hij zich net heeft herinnerd dat hij het gas had laten staan. Uit dit gecontroleerde ras, veel minder spectaculair dan een documentaire met angstaanjagende muziek en veel nuttiger om te begrijpen hoe dieren bewegen, ontstond een nieuw record: de snelste spin ter wereld zou een Australische jagereen “jagerspin” uit Queensland, die 3,59 meter per seconde kan halen, dat wil zeggen bijna 13 kilometer per uur.
Voor een dier dat velen van ons graag stil, ver weg en mogelijk ook buitenshuis zouden willen zien, is het een opmerkelijke prestatie. De studie is gepubliceerd als een preprint op bioRxivnog steeds in afwachting van peer review, mat de maximale aanhoudende snelheid bij 236 exemplaren van 162 soorten, en integreerde vervolgens eerder gepubliceerde gegevens om een breder beeld te krijgen van 258 spinnensoorten.
Een run op ruitjespapier
De hoofdpersoon van de plaat behoort tot de Heteropoda-groep, die op spinnen jaagt die zeer wijdverspreid zijn in Oost-Australië en vaak moeilijk in één oogopslag te onderscheiden zijn tussen zeer vergelijkbare soorten, zoals Heteropoda cervina en Heteropoda jugulans. Taxonomische verwarring rond deze bruine jagers bestaat al lang, juist omdat zichtbare verschillen minimaal kunnen zijn en identificatie vaak specialistische observaties vereist.
In het werk bereikt de maximale snelheid die voor deze spin wordt aangegeven 3,59 m/s, een waarde die veel hoger is dan die van de vorige beroemdste kandidaat, de Marokkaanse ‘flic-flac’-spin, bekend om zijn acrobatische bewegingen in de woestijn. Dat geval liet echter één vraag open: kan zijn snelle beweging, vergelijkbaar met een laterale salto, werkelijk worden beschouwd als rennen in de strikte zin van het woord, of behoort het tot een andere vorm van voortbeweging.
Om te voorkomen dat sprints, rolletjes en scenische ontsnappingen door elkaar lopen, kozen de onderzoekers voor een heel concrete procedure. Elke spin werd gewogen en vervolgens verplaatst op gerasterde A4- of A3-vellen, bevestigd op een stevige plastic of metalen basis. De wanden van de bak werden behandeld met vloeibare paraffine, zodat de meer bedreven klimmers op het pad bleven in plaats van het experiment te veranderen in een spinnenjacht rond het laboratorium.
De camera’s registreerden de bewegingen om de biomechanica van de run te analyseren. Binnen deze bijna huiselijke opstelling, tussen papier, lichaamsgewicht en filmen, ontstond een verrassende kaart van snelheid bij spinachtigen.
Groot helpt, te groot vertraagt het
De eerste regel lijkt intuïtief: over het algemeen rennen zwaardere spinnen sneller. De vergelijking verklaart de omvang van het fenomeen goed. De kleine Maso sundevalli, een ‘geldspin’ van ongeveer 1 milligram, registreerde slechts 0,018 meter per seconde. Aan de andere kant bereikte de ongeveer 3 gram wegende Australische jager het record van 3,59 meter per seconde.
Tussen deze twee uitersten ligt een hele wereld van benen, buiken, proporties en levensstijlen. Lichaamsmassa helpt, tenminste zolang het lichaam wendbaar genoeg blijft om hardlopen te ondersteunen. Een te zware buik kan een last worden, zoals bij degenen die na een huwelijksdiner willen sprinten.
De mis vertelt echter slechts een deel van het verhaal. Twee spinnen met hetzelfde gewicht kunnen op totaal verschillende manieren bewegen. De studie citeert het geval van de spin Calommata signata en de buiswebspin Segestria florentina: beide ongeveer 200 milligram, maar met maximale snelheden die 28 keer uit elkaar liggen.
De carrosserie weegt dus veel, maar ook de architectuur speelt een rol. Na rekening te hebben gehouden met de grootte en evolutionaire afkomst, ontdekten de onderzoekers dat betere prestaties verband hielden met relatief langere benen, terwijl de dunheid van de benen er minder toe deed. In de praktijk lijkt de hendel eerder het verschil te maken dan de elegantie van het frame.
Een van de meest merkwaardige uitzonderingen is ook Oonops pulcher, een kleine oranje goblin-spin die slechts 0,1 milligram weegt en toch een snelheid van meer dan 0,2 meter per seconde kan halen. Op papier lijkt het klein, op de schaal van zijn lichaam wordt het een bijna onwerkelijke ontsnapping. Bepaalde spinnen, op hun schaal gezien, maken bewegingen zo snel dat ze verdwijnen voordat het oog ze zelfs maar kan volgen.
Het terrein verandert alles
Snelheid heeft voor een spin alleen zin in de omgeving waarin hij leeft. Jagen op de grond, door vegetatie bewegen, tegen een muur op rennen, ondersteboven hangen of onder schors sprinten vereist verschillende lichamen en verschillende oplossingen.
Jagers hebben bijvoorbeeld lange, zijwaartse benen, platte lichamen en een opmerkelijk vermogen om snel van richting te veranderen. Het zijn nachtelijke spinnen, vaak verborgen onder schors of overdag op donkere plaatsen, klaar om naar buiten te komen op zoek naar prooien. Sommige soorten komen zelfs huizen binnen, tot grote vreugde van degenen die al voor het slapengaan het plafond controleren.
De nieuwe studie suggereert precies dat: het rennen bij spinnen komt voort uit een kruising tussen grootte, beenlengte, evolutionaire geschiedenis, omgeving en gedrag. Pure snelheid is natuurlijk de kop. Het meest interessante feit ligt echter in de manier waarop ogenschijnlijk vergelijkbare soorten uiteindelijk reageren op verschillende vormen van druk.
Een spin die op de grond jaagt heeft andere behoeften dan een spin die zich tussen bladeren en takken beweegt; iemand die op verticale oppervlakken leeft moet andere problemen oplossen dan iemand die op een vlakke ondergrond rent. Natuurlijke selectie werkt ook op dit soort details: een extra millimeter poot, een lichtere buik, een effectievere houding, een snellere ontsnapping op het juiste moment.
Dan is er sprake van de nodige voorzichtigheid. Het werk is nog steeds een voordruk en moet dus worden gelezen als een veelbelovend wetenschappelijk resultaat, en niet als het laatste woord dat in steen is gebeiteld. De peer review kan sommige passages bevestigen, corrigeren of verduidelijken.
Het record blijft op dit moment indrukwekkend: 3,59 meter per seconde voor een spin betekent dat een ontsnapping van enkele centimeters wordt omgezet in een flitsverdwijning. De volgende keer dat een jager een Australische muur oversteekt, kan iemand hem een ongewenste gast noemen. Hij zal ondertussen al aan de andere kant van de kamer zijn.
Mogelijk bent u ook geïnteresseerd in:
